Menu Close

Teleurstelling en kritiek na falen aids-‘ontdekker’

Het Parool, 31 augustus 1990, p.3

AMSTERDAM – De Eindhovense hoogleraar prof. dr H. M. Buck is met ziekteverlof gegaan, nadat gisteren de resultaten bekend werden van een intern onderzoek van de TU Eindhoven. De zware kritiek op zijn wetenschappelijk functioneren heeft hem ‘erg aangegrepen’, aldus een woordvoerder van de Eindhovense universiteit. Buck is op dit moment niet in staat commentaar te geven.

Het Aidsfonds, dat destijds een DNA-synthesizer ter beschikking stelde en extra subsidie toezegde, stelde in een reactie met teleurstelling vast, dat ‘hoopgevend onderzoek helaas niet heeft geleid tot behoorlijk resultaat in de richting van klinische toepasbaarheid.’

Het fonds heeft ‘waardering’ voor het feit dat de TU in Eindhoven niet heeft gevraagd om betaling van het toegezegde bedrag. Met de betrokkenen zal worden overlegd waar de DNA-synthesizer nu het best kan worden ingezet.

Waarnemend voorzitter P. Zuidervliet van de vereniging van seropositieven zei in een reactie blij te zijn dat de onzekerheid voor mensen met aids slechts vier maanden heeft geduurd.”

Uit het rapport dat gisteren uitkwam, blijkt dat de methode van Buck nooit heeft geklopt, zoals critici ook al snel na de publikatie beweerden. De Technische Universiteit verwijt Buck dat hij de wetenschappelijke kritiek heeft genegeerd. ‘Buck heeft gefaald als leider van een onderzoeksteam’, concludeert het rapport.

De hoogleraar is ontheven van het voorzitterschap van zijn vakgroep, en is ook verzocht terug te treden als voorzitter van de gehele chemische faculteit.

De Amsterdamse viroloog prof. dr J. Goudsmit heeft in juni zijn samenwerking met Buck opgezegd. “Een onbegrijpelijke en droevige gang van zaken,” noemde hij gisteren Bucks zwijgen over de twijfels binnen zijn eigen vakgroep.

Critici spraken al van ‘rommeltje’

Prof. dr Jaap Goudsmit moest het gisteren eerlijk bekennen: ook hij had de waarschuwingen van collega-chemici van de Eindhovense hoogleraar Buck indertijd in de wind geslagen. “Ik zag het als een interne ruzie in Eindhoven, die ze zelf maar moesten oplossen”, aldus Goudsmit.

De twijfels, die na de uitslag van het onderzoek van een speciale commissie gisteren eindelijk serieuze erkenning kregen, waren allesbehalve nieuw.

Twee dagen na de geruchtmakende aankondiging uitte prof. dr J. H. van Boom, hoogleraar organische chemie in Leiden, in deze krant al kritiek op de chemische kant van het onderzoek. Het zou volgens hem niet de eerste keer zijn dat een waargenomen biologisch effect – de remming van het aidsvirus – achteraf niet door de experimentele stof, maar door een onbekende verontreiniging veroorzaakt blijkt te worden. “En de stof die voortkomt uit de produktiemethode van Buck is niet meer dan een rommeltje)” aldus Van Boom toen.

Prof. dr C. A. A. van Boeckel, toen nog deeltijdhoogleraar aan de zelfde vakgroep als Buck, zei het nog duidelijker: “In feite bestaat het mengsel van Buck uit gewoon DNA, met af en toe een methylgroep. Het is onjuist dat Buck steeds spreekt over ‘mijn stof, terwijl hij niet eens weet wat hij in handen heeft.”

Gerommel

Deze felle kritiek werd door betrokkenen echter niet op juiste waarde geschat. Zowel het bestuur van de Technische Universiteit Eindhoven als Goudsmit bleef Buck onvoorwaardelijk vertrouwen. Zij zagen de kritiek hooguit als specialistisch gerommel in de marge door jaloerse collega’s, die op lucratieve octrooien aasden.

“De spullen van Buck zijn prima, en ik heb geen enkele reden aan zijn werk te twijfelen”, aldus Goudsmit indertijd. “Als in een samenwerkingsverband iemand met zon stof komt, ga je er van uit dat je die ook inderdaad krijgt. Dit is in de wetenschap erg ongebruikelijk,” voegde hij daar gisteren knarsetandend aan toe.

De ‘vinding’ van Buck hield in dat hij stukjes DNA, die op het virus-DNA passen als een sleutel in een slot, zo bewerkt zou hebben dat het cellen kon binnendringen. Bovendien zou dit gemodificeerde’ DNA zich stevig op het virus-DNA vasthechten, en zo een blijvende blokkade vormen. Normaal DNA bezit dergelijke kenmerken niet.

De argwaan van Goudsmit werd pas gewekt, zo verklaarde hij gistermiddag, toen maanden later een nieuwe lading van Bucks ‘stof ten behoeve van dierexperimenten uitbleef. Tijdens een gesprek met de inmiddels ingestelde onderzoekscommissie vernam hij de verbazingwekkende uitslag van de chemische analyses van het mengsel.

De beschuldigingen van de critici werden daarin bevestigd: De methode waarmee Buck zijn DNA aanpaste, deugde niet. Het mengsel dat hij bij Goudsmit afleverde, bevatte geen meetbare hoeveelheid ‘gemodificeerd’ DNA. Bucks stof, met andere woorden, heeft nooit bestaan. Het was een rommeltje, zoals Van Boom eerder treffend zei.

Verklaringen

Voor de aids-remmende werking van het rommeltje van Buck staan wat Goudsmit betreft nog twee verklaringen open. De eerste is, dat het gewone DNA in samenwerking met een van de bijprodukten zorgt voor een specifiek op het virus-DNA gerichte remming.

De tweede mogelijkheid is echter waarschijnlijker: een van de bijprodukten in het mengsel lijkt sterk op stoften, waarvan bekend is dat ze de etwit-produktie van het virus remmen. Van een fundamenteel nieuwe benadering van het virus op DNA-niveau, waarvan ooit sprake was, blijft daarmee niets over. “We zijn weer helemaal terug bij af’, aldus Goudsmit.

Prof. Buck kwam enkele jaren geleden al in het nieuws met een door hem ontdekt verband tussen bepaalde DNA-moleculen en kanker. Ook dat heeft nooit iets opgeleverd. Desondanks gold Buck in Nederland als een gerespecteerd onderzoeker. Hij is lid van de prestigieuze Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en ontving voor zijn wetenschappelijke werk in 1967 een gouden medaille van de Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging.

Verblind door enthousiasme en eerzucht hield Buck zich deze keer doof voor wetenschappelijke kritiek van zijn collega’s.

Related Posts