TOEN de Amerikaanse kankeronderzoeker Peter Duesberg vorig jaar op een congres in Amsterdam uiterst tegendraadse ideeën over het ontstaan van aids naar voren bracht, leverde dat voor de toeschouwers merkwaardige taferelen op. Duesbergs meest bijtende uitspraken werden steevast beantwoord met luid applaus en geschreeuwde toejuichingen uit de zaal. Die warme steun kwam niet van overtuigde collega-wetenschappers, maar van een handvol Amerikaanse, Canadese en Britse journalisten die de controversiële onderzoeker als trouwe volgelingen over de gehele aardbol achterna reizen.
In Duesbergs kielzog hebben deze verslaggevers de strijd aangebonden met wat door hen het ‘aids-establishment’ wordt genoemd — het overgrote deel van de wetenschappelijke gemeenschap dat, op grond van het beschikbare onderzoek, vasthoudt aan de hypothese dat HIV, het virus dat aan het begin van de jaren tachtig werd ontdekt, verantwoordelijk is voor de aids-epidemie.
Tot de journalisten met deze ongebruikelijke taakopvatting behoort ook Neville Hodgkinson, wetenschapsredacteur van The Sunday Times, de grootste en dikste zondagskrant van Groot-Brittannië. Gedurende het afgelopen jaar publiceerde hij een serie artikelen die moest afrekenen met de ‘aidsmythe’. Zo zou de epidemie in Afrika zwaar overdreven worden, en feitelijk berusten op uitbarstingen van ‘gewone’ infectieziekten als tuberculose en malaria.
En passant beschuldigde Hodgkinson zijn collega’s bij andere kranten, maar ook het prestigieuze Britse wetenschappelijke tijdschrift Nature, van zelfcensuur zij zouden dissidente opvattingen over de oorzaak van aids buiten de krant houden, en zo het ‘aidsestablishment’ steunen. Voor de hoofdredacteur van Nature, John Maddox, was dat vorige week het sein om de tegenaanval in te zetten. In een redactioneel commentaar noemde hij de berichtgeving in de zondagskrant ‘geheel verkeerd en mogelijk’ rampzalig’ — jongeren zouden kunnen denken dat condoomgebruik overbodig is.
Maddox besloot tot een voor een wetenschappelijk tijdschrift wel heel opmerkelijke stap: hij kondigde aan de komende weken de berichtgeving van de zondagskrant systematisch te zullen volgen en consequent op fouten te wijzen. Boze wetenschappers van wie ingezonden brieven in The Sunday Times worden geweigerd, bood hij bij voorbaat ruimte aan in de kolommen van Nature.
Dit initiatief lokte afgelopen zondag een nieuwe reactie uit van The Sunday Times. Onder de vette kop ‘AIDS — WAAROM WIJ ONS NIET TOT ZWIJGEN LATEN BRENGEN’ slaat de krant terug met een paginalange samenvatting van de berichtgeving van de afgelopen jaren, een kritische beschouwing over de positie van Nature in het algemeen en de grote macht van Maddox in het bijzonder.
Als klap op de vuurpijl worden wetenschappers uitgenodigd boze brieven naar Nature te sturen, en afschriften daarvan naar The Sunday Times. Direct naar de krant schrijven mag ook — desnoods worden ze anoniem geplaatst.
Dat Maddox woord houdt, blijkt uit het nummer van Nature dat gisteren verscheen: in een uitgebreide analyse verdedigt het tijdschrift zich tegen de laatste aantijgingen van de zondagkrant.
Noch Nature noch The Sunday Times heeft gemeld hoeveel brieven ze al hebben ontvangen. Erg veel kunnen dat er niet zijn — in deze journalistieke strijd lijkt de lezer al vroeg uit beeld te zijn verdwenen.