Menu Close

Besluit over Herman herzien

(Op-ed)

Morgen vergadert de Tweede Kamer over de vraag of er gefokt mag worden met het stiertje Herman. Of liever: of het experiment met genetische manipulatie van het Instituut voor Veeteeltkundig Onderzoek (IVO) in Zeist en de Rijksuniversiteit Leiden in samenwerking met het bedrijf Gene Pharming, mag worden voortgezet. Peter Vermij, redacteur wetenschap van Het Parool, vindt dat de Kamer anderhalf jaar geleden misleid is door minister Bukman. De Kamer heeft nu de kans een fout te herstellen.

“In wetenschappelijke laboratoria worden dieren genetisch gemanipuleerd om levensreddende medicijnen te ontwikkelen of menselijke ziekten beter te kunnen bestuderen. Vindt u dat zulk onderzoek moet worden aangemoedigd?”

Deze vraag legde in 1991 de Europese Commissie aan 12.800 Europeanen voor. Na het tellen van de kruisjes bleek dat slechts dertig procent van de ondervraagden de vraag bevestigend had beantwoord. Twintig procent had grote morele bezwaren, 27 procent vond de zaak zo twijfelachtig dat de overheid zulk onderzoek van geval tot geval moet bekijken. Ten opzichte van de gemiddelde Europeaan toonden de Nederlanders zich zelfs nog bezorgder.

Veel mensen hebben moeite met geknutsel met het erfelijk materiaal van bacteriën, schimmels of planten. In de praktijk heeft dat de wetenschap tot nu toe echter niet verhinderd zulke vormen van genetische manipulatie op grote schaal toe te passen. Bacteriën maken menselijk insuline of groeihormoon, planten hebben genen gekregen om ze weerbaarder tegen ziekten of gewoon lekkerder te maken.

Bij dieren bleven de pogingen nieuwe genen in te bouwen tot nu toe beperkt – tenminste voor zover hét landbouwhuisdieren betreft; in het laboratorium heeft de gemanipuleerde ‘Harvard-muis’, met ingebouwde kankergenen, al lang zijn intrede gedaan.

Lactoferrine

In samenwerking met het Instituut voor Veeteeltkundig Onderzoek (IVO) in Zeist en de Rijksuniversiteit Leiden heeft het Leidse bedrijf Gene Pharming Europe bv zich sinds enige jaren gestort op de genetische manipulatie van koeien. Men bouwde bij runderen een gen in dat zorgt voor de aanmaak van het menselijke lactoferrine-eiwit, zodat dat eiwit later uit de melk van de koeien kan worden gewonnen.

Omdat het IVO valt onder het ministerie van landbouw en het ministerie van economische zaken het onderzoek heeft gesteund met drie miljoen gulden, boog de Tweede Kamer zich anderhalf jaar geleden over de vraag of het op ethische gronden mocht worden voortgezet. Toentertijd zei Gene Pharming nog de bedoeling te hebben de weerstand van koeien tegen uierontsteking te verhogen. Inmiddels is voor iedereen duidelijk dat heel andere richtingen worden ingeslagen: met de productie van medicinale menselijke eiwitten kan in de toekomst grof geld worden verdiend.

Voor minister Bukman van landbouw en voor de Kamer vormde het onderzoek een probleem: ‘eerder was immers vastgesteld dat het inbouwen van menselijke genen in andere diersoorten in Nederland is verboden. Problemen zijn er echter om opgelost te worden. Bukman vond een bijna Lubberiaanse uitvlucht: hij rapporteerde de Kamer dat de koeien geen menselijk gen ingebracht kregen, maar een mens-identiek gen: een in het laboratorium nagebouwd en aangepast DNA-molecuul. Het verbod was dus niet van toepassing.

Deze politieke meesterzet was nog het best te vergelijken met een schrijver die ontkent plagiaat te plegen, omdat hij een bestaande tekst heeft overgeschreven in plaats van uitgeknipt. Het besluit van de Kamer, dat Bukmans lijn bekrachtigde, wekte dan ook slechts de lachlust van deskundigen.

Want als het verbod op het inbouwen van menselijke genen kennelijk alleen geldt voor moleculen die daadwerkelijk uit een mens zijn verwijderd of zonder enige verandering gekopieerd, is het in één klap volstrekt zinloos geworden: een nieuw gen kan immers alleen in een ander organisme aan het werk worden gezet wanneer het eerst een groot aantal bewerkingen heeft ondergaan.

Morgen vergadert de Kamer opnieuw over het onderzoek van Gene Pharming, de Leidse universiteit en het IVO. Onderwerp van gesprek is nu de vraag of het stiertje Herman, dat zijn bestaan dankt aan het vorige besluit, gebruikt mag worden om nakomelingen te verwekken.

Maatschappelijke discussie

Genetische manipulatie met landbouwhuisdieren is een controversiële, principiële kwestie, waarover de maatschappelijke discussie nog lang niet is afgerond. Een beslissing om met zulk onderzoek verder te gaan, zal voor de toekomst grote gevolgen hebben. Die weg mag pas worden ingeslagen, nadat eerst een volwaardig debat over de wenselijkheid ervan is gevoerd.

Indien de Kamer morgen wil laten zien dat zij zich iets van de onrustige gevoelens in de samenleving aantrekt, zal zij de moed tonen haar eigen fout van anderhalf jaar geleden te herstellen. Een debat over de vraag of nakomelingen van Herman ethisch toelaatbaar zijn, heeft weinig zin wanneer Herman zelf op basis van een debat met dwaze argumenten tot stand is gekomen.

Mocht de Kamer dit keer inderdaad tot een zinnige afweging komen, dan zal dat het vertrouwen van het publiek in informatie van de overheid over biotechnologie misschien wat herstellen. Want uit dezelfde Europese enquête bleek zonneklaar, dat het wantrouwen groot is.

Op de vraag wie in de ogen van de ondervraagden de waarheid vertelt over genetische manipulatie, scoorden consumentenorganisaties het hoogst (27 procent), op de voet gevolgd door milieu-organisaties (23 procent) en universiteiten (17 procent). De industrie werd, begrijpelijk, door slechts één procent het meest vertrouwd. Maar de slechte score van de overheid: zeven procent, moet voor de Kamer een teken aan de wand zijn.

Related Posts