Menu Close

Waakhond tegen genetische manipulatie

Dankzij de biotechnologie hebben wetenschappers oude grenzen doorbroken. Genen van koeien verdwijnen in varkens, menselijk DNA maakt een zalm tot ‘superzalm’. De eerste kankerpatiënten worden behandeld met genetisch gemanipuleerde lichaamscellen. Een Amerikaanse stichting strijdt via de rechter tegen een ‘brave new world’, die niet meer lijkt te stuiten.

‘WETENSCHAPPERS NOEMEN mij vaak een onheilsprofeet, omdat ik aansprekende voorbeelden gebruik om mensen duidelijk te maken wat er aan de hand is. Maar in werkelijkheid zijn ze bang dat we de mensen wakker schudden”.

Andrew C. Kimbrell is advocaat en beleidsmaker van de Foundation of Economic Trends. Achter deze geheimzinnige naam schuilt een organisatie die, vanuit een kantoor in het hartje van de stad Washington, ministeries, overheidsdiensten en bedrijven bestookt met rechtszaken. Met geld van rijke landgenoten met hart voor de goede zaak – Barbra Streisand, om maar eens een te noemen – probeert hij via de rechtszaal het geknutsel met genen in virussen, bacteriën, planten, dieren en mensen te stuiten. De helft van de rechtszaken wordt winnend afgesloten – “een zeer hoog percentage”, constateert Kimbrell tevreden. Zijn mededirecteur, Jeremy Rifkin, probeert door het schrijven van boeken op andere fronten dezelfde vijand te verslaan.

De afwezigheid van ‘groene’ partijen in het Amerikaanse politieke spectrum geeft belangengroepen als deze een belangrijke oppositierol, zij het meestal via de voor Europese begrippen vreemde weg van de rechtszaal. Kimbrell noemt zijn stichting “de belangrijkste waakhond van de Verenigde Staten, en wellicht zelfs van de hele wereld”.

Patent

Via de rechter voorkwam Kimbrell tot nu toe onder meer de bouw van een laboratorium voor genetisch onderzoek naar biologische wapens. Bedrijven werd verboden een aantal genetisch gemanipuleerde planten en bacteriën in de buitenwereld te introduceren. Het Amerikaanse Congres besloot na lang aandringen patent-aanvragen op genetisch veranderde dieren te bevriezen totdat alle bezwaren zijn onderzocht. De experimentele behandeling van kankerpatiënten met een gentherapie werd lange tijd tegengehouden, omdat de wettelijk voorgeschreven wetenschappelijke controle op de risico’s van de revolutionaire behandeling niet had plaatsgevonden. Op dit moment worden leden van Congres bewerkt om een wet aan te nemen die informatie over genetische eigenschappen van mensen onder de privacybescherming plaatst.

Wat maakt de moderne vormen van genetische manipulatie zo bedreigend? Beïnvloeden wij al niet sinds mensenheugenis de genetische samenstelling van planten en dieren, door ze te kruisen, te selecteren en te fokken?

Kimbrell: “De genetische manipulatie die tegenwoordig in onze laboratoria plaats vindt, verschilt niet alleen kwantitatief, maar ook kwalitatief enorm van wat we altijd hebben gedaan – het is zelfs belachelijk om die vergelijking überhaupt te trekken. Vroeger werden we in onze mogelijkheden beperkt door de grenzen tussen de soorten. Maar nog maar kortgeleden hebben wetenschappers een ‘superzalm’ gemaakt, door genen van kippen en mensen in een zalm te stoppen. Men heeft fluorescentie-genen van vuurvliegjes in tabaksplanten gestopt, om lichtgevende tabaksplanten te maken, gewoon om te zien of het kon. Ze hebben menselijke genen overgebracht in muizen, koeien, varkens en schapen, en genen van koeien weer in varkens. Wanneer u mij een voorbeeld uit de geschiedenis kunt geven, waarin mensen het doen met muizen, of kippen en koeien met een zalm, dan pas zal ik toegeven dat er niets nieuws onder de zon is. Maar tot die tijd hou ik vol dat we razendsnel op een ‘brave new world’ afstevenen, terwijl de meeste mensen niet eens weten dat de technologie bestaat.”

Wetenschappers zelf zeggen dat zij dankzij die nieuwe technologie in de toekomst tal van ziekten beter zullen kunnen genezen.

Kimbrell: “Natuurlijk is het moeilijk om je te verzetten tegen genetische manipulatie, wanneer ze je foto’s laten zien van een ernstig ziek meisje, dat straks misschien weer een gewoon leven kan leiden. Maar ik heb toevallig het formulier gezien dat de ouders tevoren moesten tekenen, en waarmee de artsen zich indekken tegen latere schadeclaims. Daarin lees je pas wat de mogelijke gevolgen zijn: infecties door retrovirussen, of het ontstaan van tumoren als gevolg van verkeerd ingebouwde genen. Als je de echte risico’s van zulke experimenten wilt weten, moet je niet luisteren naar de onderzoekers, maar moet je vragen of je die formulieren mag lezen!”

“Natuurlijk zeggen mensen tegen mij: ‘Hoe kun je procederen tegen het genezen van een kind met een dodelijke ziekte?’ Dan antwoord ik, dat ik zal stoppen met mijn verzet zodra iemand mij één voorbeeld geeft van een technologie, waarvan we het gebruik hebben weten te beperken tot zulke vredelievende doelen. Want het griezelige is, dat door middel van die foto van dat zieke meisje de deur wordt opengebroken naar een kamer vol met de geesten en demonen van de hele technologie.”

Welke vormen van biotechnologie zou u het liefst willen verbieden?

Kimbrell: “Om te beginnen zijn wij absoluut tegen het manipuleren met menselijke geslachtscellen, waardoor de veranderingen zouden worden doorgegeven aan volgende generaties. Wij zijn ook tegen het gebruik van genetische manipulatie voor welke oorlogsdoeleinden dan ook – in de VS worden jaarlijks honderden miljoenen guldens uitgegeven aan onderzoek naar biologische wapens. Wij willen dat onmiddellijk gestopt wordt met het overbrengen van genen van de ene zoogdiersoort in andere, tot we beter begrijpen waar we mee bezig zijn. Wij zijn absoluut tegen het patenteren van levende organismen. Leven is geen machine, niemand mag zich ‘eigenaar’ noemen van genetisch materiaal, want dat is ons gemeenschappelijke erfgoed. Het moet niet mogelijk zijn dat iemand een plant uit de Derde Wereld haalt, daar een nieuw gen in stopt en zegt: nu is deze plantensoort eigendom van mijn Nederlandse bedrijf. Dat is absurd, of sterker nog: het is obsceen. Toch bestaan er inmiddels vele patenten op leven, en praten ook jullie in Europa nu al over het patenteren van dieren.”

Niemand kan precies voorspellen wat de gevolgen van de huidige wetenschappelijke ontwikkelingen uiteindelijk zullen zijn. Wat is uw ‘worst case scenario’?

Kimbrell: “Als je het hebt over genetische manipulatie bij mensen, dan is hier in de Verenigde Staten dat worst case scenario al aan de gang. We hebben al een indrukwekkend archief van mensen die geen verzekering of baan kregen op basis van informatie over hun genetische aanleg. Er is een nieuwe onderklasse aan het ontstaan, dit keer niet vanwege religie, sekse of ras, maar vanwege veronderstelde genetische aanleg voor schizofrenie, alcoholisme, verlegenheid of wat dan ook. Mensen zullen steeds vaker gediscrimineerd worden door verzekeringsmaatschappijen en werkgevers – uiteindelijk zullen ze niet eens meer geboren mogen worden. Nu wordt in vitro-fertilisatie nog gebruikt om onvruchtbaarheid te omzeilen, maar in de toekomst wordt het een methode om uit meerdere embryo’s de beste te selecteren. Dat gebeurt nu al – op dit moment worden drie dagen oude embryo’s gecontroleerd op afwijkingen, abnormaliteiten en dergelijke.”

“We leven in een samenleving met enorme culturele vooroordelen. In onze maatschappij is het onverstandig om een kleine, dikke, zwarte vrouw te zijn. We hebben liever lange, slanke, blanke mannen. Maar Darwin heeft nooit aangetoond dat kleine, zwarte vrouwen minder aangepast zijn dan lange, blanke mannen – integendeel, denk ik. Toch zien we hier in de VS dat een bedrijf, dat via biotechnologie een menselijk groeihormoon produceert, per jaar driehonderd miljoen gulden omzet. Officieel mag het alleen worden gebruikt bij de behandeling van dwerggroei, maar er zijn in Amerika bij lange na niet genoeg dwergen om zo’n gigantische omzet te verklaren. Wat gebeurt, is dat ouders hun Johnny of Jane te klein vinden. In het hele land schrijven dokters recepten uit voor kleine mensen, alsof het een ziekte is! Daar praten wij over, wanneer we het hebben over de gevaren van eugenetica en discriminatie.”

“Maar ook op andere gebieden is het worst case scenario zich al aan het voltrekken. Laboratoria in de hele VS gebruiken biotechnologie bij het onderzoek naar biologische wapens. Ze combineren slangegif met gistbacteriën. Ze knutselen met genen voor botulisme, miltvuur, pest en alle andere bekende ziekten, om nieuwe wapens te ontwikkelen.”

“Wilt U nog een scenario dat zich op dit moment voltrekt? Chemische industrieën investeren miljoenen om nieuwe planten te maken die beter bestand zijn tegen onkruidbestrijdingsmiddelen. Nu al hebben ze tabaksplanten die meer herbiciden kunnen verdragen zodat nog meer gif gebruikt kan worden. En let wel: het zijn exact dezelfde bedrijven die de nieuwe planten maken en die de bestrijdingsmiddelen produceren! Ze verdienen er aan alle kanten aan.”

DDT

“Toen kernenergie werd ontdekt, zou elektriciteit bijna gratis worden, en helemaal veilig en schoon. De koelkast en de spuitbus waren een zegen, maar nu hebben we een gat in de ozonlaag. Zelfs DDT zou de hele mensheid tot zegen strekken. Nooit werden tot nu toe de risico’s vooraf verteld.”

“Nu hebben we een nieuwe technologie: genetische manipulatie. Wij vinden dat we dit keer niet door de deur moeten gaan voordat we weten wat zich daarachter bevindt. Ons economische systeem dreigt ons weer te forceren tot een beslissing, zodat we pas achteraf zullen kunnen zeggen: wat hebben we aangericht door alle planten, dieren en mensen genetisch te veranderen. We moeten ons nu afvragen of er esthetische of biologische redenen zijn voor het feit dat een schaap er uit ziet zoals hij er uit ziet – of hij nu ontstaan is door miljoenen jaren evolutie of geschapen door een god. Hebben paard, koe of tabaksplant als soort een eigen waarde, die recht heeft op bescherming? We weten dat de technologie die grenzen inmiddels doorbreekt. Maar willen we dat echt? Zijn we bereid het hele dierenrijk te veranderen? Dat is de vraag, en ik denk dat die door de meeste mensen nog niet is beantwoord.”

Related Posts