Op 30 december 2005 tekende de Amerikaanse president Bush de eerste wet die de juridische status van gevangenen op de legerbasis Guantánamo Bay formeel regelt.
De wet ontzegt de gevangenen rechtstreekse toegang tot Amerikaanse burgerlijke rechtbanken, bijvoorbeeld om hun detentie of hun behandeling aan te vechten. Daartegenover staat dat burgerlijke rechtbanken expliciet worden aangewezen als beroepsinstantie voor de procedures en uitspraken van militaire commissies die vaststellen of gevangenen ‘vijandelijke strijders’ zijn, en ze vervolgens berechten.
De burgerlijke rechters zullen de uitspraken van hun militaire collega’s onder meer toetsen aan de Amerikaanse grondwet, aldus de nieuwe wet. De wet schrijft ook voor dat regelmatig moet worden bekeken of nieuw relevant bewijsmateriaal is opgedoken, en dat de tribunalen ‘zoveel als praktisch mogelijk is’ de bruikbaarheid moeten beoordelen van verklaringen die onder dwang tot stand zijn gekomen.
Een ander onderdeel van de wet, door het Congres aangenomen tegen de zin van het Witte Huis, bepaalt dat ‘niemand die onder fysieke controle staat van de Amerikaanse regering, onafhankelijk van nationaliteit of fysieke locatie mag worden onderworpen aan een wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of straf’. Voor definities van zulke behandelingen verwijst de wet naar een VN-verdrag tegen marteling uit 1984 en de Amerikaanse Grondwet.
Als gevolg van de nieuwe wet zullen tientallen lopende rechtszaken, aangespannen namens gevangenen op Guantánamo Bay, binnenkort waarschijnlijk worden geseponeerd.