ALS HET voor een plan een goed voorteken is wanneer velen zich als de bedenker ervan opwerpen, dan gaat het idee om universiteiten en hogescholen zelf studiebeurzen te laten verdelen een gouden toekomst tegemoet. Het lijkt wel of de initiatiefnemers voor zon verbouwing van het studiefinancieringsstelsel elkaar de laatste weken verdringen.
De ballon werd in september opgelaten door de Amsterdamse collegevoorzitter J. K .M. Gevers, tijdens een rede bij de opening van het academisch jaar.
Volgens Gevers waren alle regels rond de studieduur, de onderwijsprogramma’s en de toekenning beurzen langzamerhand zo tot een kluwen verknoopt, dat alleen een radicale oplossing nog kan helpen: alles, inclusief de studiefinanciering, in handen geven van universiteiten en hogescholen zelf.
Vorige week, bij de Kamerbehandeling van de begroting van minister Ritzen, herhaalde PvdA-Kamerlid T. Netelenbos het vermetele idee. En deze week kwamen ook de drie technische universiteiten er in een brief aan Ritzen mee op de proppen, als een werkzaam middel om hun studenten zover te krijgen de studie binnen de — ver- lengde — cursusduur af te ronden.
“Wij worden langzamerhand zo gehinderd door allerlei zaken die ons van hogerhand worden opgelegd, dat het tijd is de zaak fundamenteel om te keren,” licht Gevers zijn uitspraak toe. Dat die gedachte nu weerklank vindt, geeft in zijn ogen aan dat ‘de geesten er rijp voor worden.
Volgens hem zou het ‘internationaal gesproken helemaal geen vreemd plan zijn’ — ‘in veel landen is het geven van beurzen een normale bezigheid van universiteiten. Niet voor niets, zegt Gevers, gaan ook voor aio’s de gedachten nu in de richting van Jellowships, in plaats van salarissen.
Volgens Netelenbos gaat het om een allesbehalve origineel idee. Zijzelf is al drie jaar in de weer, samen met collega W. Vermeend, om zon plan uit te werken. Er was zelfs al een afspraakje met de universiteit van Limburg, om te onderzoeken of het uitvoerbaar is. Er waren haken en ogen, zodat het er even niet van kwam. Maar niet voor niets vroeg zij vorige week aandacht voor het idee — in januari, wanneer forse bezuinigingen op de studiefinanciering op de Kamer-agenda staan, zal zij eisen dat het plan nader wordt uitgewerkt.
Netelenbos ziet bij het verdelen van de studiefïnancieringspot ‘een enorme bulk geld’ vrijkomen — meer dan drie- ëneenhalf miljard gulden om precies te zijn. Zij denkt dat universiteiten en hogescholen dan ‘creatiever’ met dat geld zullen omgaan dan nu. Universiteiten zouden immers zelf profiteren van sneller studerende studenten. Door individuele afspraken te maken zouden er bovendien ‘aardiger arrangementen’ tot stand kunnen komen, meent Netelenbos.
Is zij niet bang dat een typisch Nederlandse traditie — het recht op hoger onderwijs — in het gedrang kan komen, als onderwijsinstellingen bepalen wie een beurs krijgt en wie niet? Netelenbos: “Een minimale standaard zou je natuurlijk wel vast moeten leggen, zo- wel wat de hoogte van de beurs betreft als de duur ervan. De huidige formule van ‘cursusduur plus één jaar’ zou bij voorbeeld kunnen blijven bestaan.”
Die toevoeging ontlokt Gevers een smalende reactie. “Kosten die worden veroorzaakt door regels uit Den Haag, moeten ook door Den Haag worden betaald,” vindt hij. De Amsterdamse collegevoorzitter wil dan ook veel verder gaan. In zijn ogen zou de bemoeienis van de overheid zich kunnen beperken tot de propaedeuse — daarna zouden de onderwijsinstellingen het roer moeten overnemen. “Alleen dan zouden we ons eindelijk eens écht kunnen profileren,” meent hij.