EEN universitaire studie rechten vergt aanzienlijk minder tijd en inspanning dan een opleiding tot chemisch procestechnoloog — dat is een stelling waartegen weinig mensen uit de academische wereld zich zullen verzetten. Deze zomer toonde een onderzoekje van het Amsterdamse SCO-Kohnstamm-instituut het nog eens in cijfers aan: Amsterdamse geschiedenis-studenten besteden, ook al doen ze in totaal meer dan vijfjaar over de studie, omgerekend naar échte studie-uren minder dan drie jaar aan hun opleiding.
Het is dan ook geen wonder dat sinds de invoering van de Tweefasestructuur, toen alle studies in het Nederlandse hoger onderwijs precies vier jaar gingen duren, er aan de koffietafels van de universiteit onder de oppervlakte heel wat is afgemopperd.
Lange tijd heeft minister Ritzen van onderwijs de geesten in de fles kunnen houden — discussies over verschillen in cursusduur kosten veel geld, bleef hij benadrukken. Want welke studierichting zal willen toegeven dat vier jaar te véél, in plaats van te weinig is? Eerder dit jaar gooide Ritzen zelf de knuppel in het hoenderhok. Via de omweg van de studiefinanciering gaf hij toe aan de gezamenlijke druk van technische universiteiten en werkgeversorganisaties — onder het mom van een ‘lokkertje’ voor studenten van onpopulaire studies, bood hij studenten aan technische universiteiten de mogelijkheid een halfjaar langer met een beurs te studeren. Andere universiteiten, die bij hun exacte vakken met vergelijkbare problemen zitten, reageerden geïrriteerd en boden hun studenten via het ‘auditorenfonds’ de zelfde mogelijkheid aan.
Nu Ritzens nieuwe collega Cohen heeft aangekondigd nog een stap verder te gaan, door in de wet een aantal technische studierichtingen een cursusduur van vijfjaar toe te staan, is echter het hek van de dam — de strijd om de vraag wie langer mag en wie niet, is in alle hevigheid losgebarsten. Deze week werd duidelijk dat de verschillende universiteiten elkaar al bijna openlijk de oorlog hebben verklaard. De naam van hun verenigingsverband, VSNU, kan bijna worden veranderd in door PETER VERMIJ de Vereniging van niet-meer-samenwerkende Nederlandse universiteiten. De splijting in het universitaire front kwam aan het licht nu een werkgroep van de VSNU, en vervolgens ook de VSNU als geheel, heeft voorgesteld universiteiten toestemming te geven de cursusduur van hun studierichtingen naar eigen inzicht te variëren.
Om te voorkomen dat de kosten de pan uit rijzen, was één voorwaarde ingebouwd: noch voor de overheid, noch voor de universiteiten zelf mag het duurder worden. Met andere woorden: universiteiten die exacte opleidingen langer willen maken, moeten zelf zorgen dat andere studies juist korter dan vier jaar worden. En dan de adder onder het gras: uitvoering van het plan mag ook geen verschuivingen tussen universiteiten onderling tot gevolg hebben.
De technische universiteiten van Delft, Eindhoven en Twente reageerden als door een wesp gestoken en schreven buiten hun collega’s om een brief naar Cohen. Een ingenieur, schrijven zij, is iets heel anders dan een ‘gewone’ bèta-student. “De ingenieursopleiding beoogt mensen op te leiden die iets willen ontwerpen, iets willen maken, een produkt, een produktieproces, uitmondend in een innovatie, een commercieel succes,” aldus de brief.
Inmiddels heeft deze reactie weer een nieuwe tegenreactie uitgelokt: de gelegenheidsformatie der Algemene Universiteiten (AU’s) verwijt staatssecretaris Cohen dat zijn besluit technische opleidingen te verlengen is ‘gebaseerd op slecht meetbare criteria en subjectieve beoordelingen.’ De verlenging tot vijfjaar vastleggen in de wet zorgt voor een ‘verdere verstarring’ in plaats van een ‘dynamische koppeling tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Tijdens een openbaar overleg begin deze week hoorde Cohen het gekrakeel gelaten aan. Wel belooft hij de druk op de ketel te houden; hoe de universiteiten onderling ook kibbelen, het zal hem er niet van weerhouden binnenkort een wetswijziging voor een vijfjarige cursusduur voor een aantal technische studies naar de Tweede Kamer te sturen, zei de staatssecretaris. En daarmee zal hij de onderlinge twisten voor een lange tijd van voldoende munitie voorzien.