Menu Close

Nieuwe test spoort DNA binnen een paar uur op

EEN GENETISCHE test die binnen een dag met bijna honderd procent betrouwbaarheid aangeeft of iemand is besmet met het aidsvirus of de bacterie die de geslachtziekte chlamydia veroorzaakt. Dat is wat het Zwitserse farmaceutische bedrijf Roche deze week met veel tamtam presenteerde. Het is de eerste genetische test die voor algemeen gebruik in ziekenhuislaboratoria beschikbaar komt.

De nieuwe testmethode, die door de fabrikant wordt verkocht onder de naam ‘Amplicor’, is gebaseerd op de polymerase-kettingreactie’ (PCR). Het procédé, dat in 1983 door de Amerikaanse onderzoeker Kary Mullis werd uitgevonden, maakt het mogelijk om een enkel DNAmolecule in een reageerbuis oneindig vaak te kopiëren. Al binnen enkele uren na het begin van de reactie, kan één molecule zijn vermeerderd tot meer dan een miljoen identieke exemplaren. Op die enorme hoeveelheid van het gewenste stukje DNA kunnen vervolgens verschillende onderzoeken gemakkelijk worden losgelaten.

Sinds de ontdekking, in 1983, veroverde de polymerase-kettingreactie in snel tempo de wetenschappelijke wereld. Vandaag de dag is er bijna geen biochemisch laboratorium meer waar het procédé niet wordt gebruikt. De methode kreeg de meest opmerkelijke toepassingen. Zo werden met behulp van de kettingreacties intacte stukjes DNA opgevist uit fossielen van dieren die dertig miljoen jaar geleden leefden. Gerechtelijke laboratoria gebruikten PCR om genetische vingerafdrukken van verdachten te construeren, ook wanneer er maar één haar van de dader op de plaats van de misdaad werd teruggevonden. Maar tot de medische praktijk was de methode nog niet doorgedrongen.

De laatste jaren werkte Roche, het bedrijf dat het octrooi voor alle toepassingen van PCR kocht, aan de vervolmaking van de reactie. Het aantal noodzakelijke handelingen is drastisch gereduceerd, en de methode is uitgebreid met eenvoudige kleuringsproeven die de aanwezigheid van een bepaalde erfelijke code verraden. De kans dat de test ten onrechte een positief resultaat oplevert is flink teruggebracht.

Deze week presenteerden zij het resultaat – de eerste commerciële varianten van een genetisch test: een test voor het virus HIV-1, in Europa en de Verenigde Staten de meest voorkomende veroorzaken van aids, en één voor de bacterie Chlamydia trachomatis, verantwoordelijk voor een van de meest wijdverbreide geslachtziekten van dit moment. Volgens Roche is de methode nu zo eenvoudig en snel uit te voeren, dat PCR kan uitgroeien tot een routinetest voor de diagnose van infectieziekten, maar ook diverse vormen van kanker en erfelijke afwijkingen, die in elk ziekenhuis met een eigen laboratorium kan worden uitgevoerd.

Ten opzichte van bestaande proeven hebben de nieuwe PCR-testen grote voordelen. In het geval van aids, bij voorbeeld, test PCR niet de aanwezigheid van antistoffen tegen het virus, maar de aanwezigheid van virus-DNA zelf. Ook mensen die al wel zijn besmet, maar nog geen antistoffen hebben gevormd, testen met PCR dus positief. Andersom kunnen pasgeboren baby’s die van hun moeder wel antistoffen tegen HIV hebben binnengekregen, maar niet met het virus zijn besmet, gemakkelijk worden opgespoord.

Een ander voordeel is, dat met PCR organismen kunnen worden opgespoord die zich moeilijk in het laboratorium laten opkweken. Voorbeelden daarvan zijn de micro-organismen die hepatitis-C en tuberculose veroorzaken.

PCR is ook een stuk gevoeliger dan de huidige opsporingsmethoden. Geven de laatste vaak pas resultaat wanneer er duizenden organismen aanwezig zijn, de polymerase-kettingreactie heeft in principe aan één virus of bacterie genoeg. Maar heel zelden zal een stuk DNA aan de test ontsnappen. Bovendien is de uitslag binnen drie tot zes uur bekend, terwijl dat met traditionele kweekmethoden wel weken kan duren.

De PCR-methode kent ook nadelen. De belangrijkste daarvan is de prijs. Om de test te kunnen uitvoeren is apparatuur ter waarde van enkele tienduizenden guldens nodig. Ook de grondstoffen zijn duur. Het kweken van bacteriën in een klein petrischaaltje, om die vervolgens onder de microscoop te bekijken, blijft een stuk voordeliger.

De nieuwe PCR-testen zullen het de komende jaren een stuk gemakkelijker maken om te onderzoeken of mensen drager zijn van een erfelijke afwijking. Bij zwangere vrouwen kan in een vroeg stadium worden ontdekt of het kind zal lijden aan zulke afwijkingen. Bij reageerbuisbevruchtingen zullen testen zelfs gebruikt kunnen worden om te voorkomen dat embryo’s met een afwijking in de baarmoeder worden teruggezet.

Concurrenten van Roche zijn al druk doende methoden te ontwikkelen die op vergelijkbare manieren werken. Een daarvan, de ‘ligase-kettingreactie’, oogt veelbelovend. Uiteindelijk zal de maker van de snelste, de betrouwbaarste, de goedkoopste en de eenvoudigste methode de concurrentiestrijd winnen.

Related Posts