VIER JAREN van minister Ritzen van onderwijs waren voor studenten geen onverdeeld genoegen. Dat maakten zij gisteren nog eens ten overvloede duidelijk, met de aanbieding van duizenden ‘stembiljetten’ over zijn beleid. Al zou dit ‘studentenreferendum’ de kritische toets van VN-waarnemers niet kunnen doorstaan — het stembiljet had alles weg van een actiepamflet tégen Ritzen — de uitslag was hoe dan ook niet verrassend: studenten hebben, na verkorting van de studieduur, bindend studieadvies, tempobeurs en in totaal meer dan een miljard gulden aan bezuinigingen op de studiebeurzen, weinig plezier aan de deelname van de PvdA in het kabinet kunnen beleven.
De Tweede Kamer begon gisteren met de behandeling van de laatste onderwijsbegroting van Ritzens hand. Maar nu al wordt duidelijk dat met zijn vertrek aan de lijdensweg van studenten geen einde zal komen. Meer nog dan de PvdA beloven de andere grote partijen de komende kabinetsperiode de studiefinanciering flink op zijn kop te willen zetten. Dat de VVD weinig moest hebben van de nivellerende ingrepen van Ritzen, was al duidelijk. Basisbeurzen afhankelijk van het inkomen van de ouders zijn de VVD een gruwel. Ook de almaar groeiende ‘aanvullende beurzen,’ die voor de laagste inkomensgroepen de pijn hebben verzacht, zijn de liberalen een doorn in het oog.
Het wordt tijd, zei VVD-woordvoerder J. Franssen, afscheid te nemen van de ‘fictie’ als zouden hoge studieleningen de toegankelijkheid van het hoger onderwijs in gevaar brengen. “Uit onderzoek is nu wel gebleken,” vond Franssen, “dat hoge leningen jongeren er niet van weerhouden te gaan studeren.” Zo- lang oud-studenten niet hoeven af te lossen wanneer hun inkomen dat onmogelijk maakt, is de toegankelijkheid volgens hem genoeg gewaarborgd.
Maar ook D66 heeft genoeg van de jaarlijks terugkerende bezuinigingen op de studiebeurzen. Woordvoerder A. Nuis zei het te betreuren dat Ritzen de bezuiniging van zeshonderd miljoen gulden in de begroting voor 1994 in het bestaande stelsel heeft willen persen.
Volgens Nuis moet het hele systeem grondig op de helling. Uitgangspunt moet zijn, vindt D 66, dat veel studies te voltooien zijn in drie jaar, in plaats van in vier. Het CDA, ten slotte, heeft in zijn concept-verkiezingsprogramma de aanval heropend op de hogere beurs voor uitwonende studenten. Volgens de christen-democraten is dat een premie op het verlaten van het ouderlijk huis, die fraude in de hand werkt.
Op één punt bond het CDA weer in: hamerde de partij tot voor kort op veel scherpere normen voor de tempobeurs, gisteren bleek de partij het met de andere partijen eens dat Ritzen overdrijft door de : norm in twee jaar te willen optrekken van 25 tot 70 procent van de studiepunten. Kamerbreed kreeg Ritzen te horen dat vijftig procent vooreerst streng genoeg is, en dat verdere verhoging pas mogelijk is wanneer de effecten daarvan duidelijk zijn.
Eén prettige verrassing had Ritzen voor studenten in petto: een premie van tweeduizend gulden voor snelle afstudeerders. Of die het haalt, is de vraag. Want, meende CDA-woordvoerder A. van Dijk, studenten zullen heus niet harder lopen, wanneer hen een ‘klein worteltje’ in de vorm van een paar weken salaris wordt voorgehouden. Daardoor zou de maatregel uiteindelijk niets meer zijn dan een ‘ondoordacht cadeautje’ voor mensen die ook nu al snel studeren – en dus weggegooid geld.