AMSTERDAM – Onderzoekers van het Nederlands Kankerinstituut (NKI) in Amsterdam hebben in muizen een gen ontdekt dat het uitzaaien van tumoren kan veroorzaken. Dankzij deze ontdekking zou het in de toekomst mogelijk kunnen worden uitzaaiende kankercellen vroeg te herkennen of gericht te bestrijden. Het onderzoek is vandaag gepubliceerd in het Amerikaanse wetenschappelijk tijdschrift Cell.
De vondst is opmerkelijk, omdat over de mechanismen achter het uitzaaien van kankertumoren nog maar heel weinig bekend is. Alle tot nu toe ontdekte kankergenen zijn betrokken bij ongeremde groei en deling van voorheen gezonde cellen. Van zulke ‘oncogenen’ en tumorsuppressor-genen’ zijn er inmiddels meer dan honderd gevonden.
Onduidelijk was tot nu toe echter waarom het bij sommige kankerpatiënten bij één tumor blijft, terwijl bij andere patiënten elders in het lichaam nieuwe gezwellen ontstaan. Het verschil tussen wel en niet uitzaaiende tumoren is van cruciaal belang, omdat patiënten met grote aantallen uitzaaiingen niet of nauwelijks, met vaak alleen plaatselijk werkende therapieën, te behandelen zijn.
De onderzoekers, onder wie dr J. G. Collard en dr G. G. M. Habets van de NKI-afdeling Celbiologie, ontdekten het muizen-gen door miljoenen beschadigde kankercellen te selecteren op het vermogen zich tussen jonge bindweefselcellen te wringen.
Bij een groot deel van de cellen die dat konden, bleek één bepaald gen, Tiam-1′ genoemd, door de verstoring hyperactief geworden. De concentratie van het bijbehorende eiwit was daardoor hoger dan in andere cellen.
Muizen die cellen met deze verhoogde Tiam-1-concentratie in het bloed kregen ingespoten, ontwikkelden binnen enkele weken tumoren in verschillende organen. Wanneer het defecte gen bij gezonde bloedcellen werd ingebouwd, werden die plotseling ook ‘invasief.
De onderzoekers hebben inmiddels bij de mens een gen gevonden dat voor bijna 95 procent met het muizen-gen overeenkomt. In een groot aantal verschillende tumoren van kankerpatiënten blijkt dat gen actief, terwijl het in normale menselijke cellen vrijwel stilligt.
Met het onderzoek hopen de wetenschappers een manier te vinden om agressieve tumoren zo mogelijk nog voordat ze uitzaaien als zodanig te herkennen. In latere instantie wordt het wellicht mogelijk uitzaaiende cellen gericht te bestrijden.
In een reactie noemt prof. dr B. Vogelstein, hoogleraar oncologie aan de Johns Hopkins University in het Amerikaanse Baltimore, het ‘van vitaal belang’ dat meer van dergelijk onderzoek naar tumor-uitzaaiing wordt verricht. “Het meeste kankeronderzoek was tot nu toe in feite gericht op het remmen of terugdringen van goedaardige tumoren,” zegt Vogelstein, “terwijl de meeste patiënten overlijden aan uitzaaiingen van kwaadaardige tumoren. Als straks kan worden aangetoond dat dit muizen-gen bij de mens hetzelfde effect heeft, dan zou dat zeer opwindend nieuws zijn.”