Menu Close

VS slecht voorbereid op bio-dreiging

Staatscourant, oktober 2001

Een versnipperd en uitgekleed stelsel van gezondheidsdiensten heeft de Verenigde Staten kwetsbaar gemaakt voor biologische aanslagen. Aangespoord door ongeruste kiezers probeert de overheid de achterstand in te halen.

WASHINGTON — In de doorgaans erg rustige ondergrondse hier gebeurde gisteren iets merkwaardigs. Bij een gevecht tussen een zwartrijder en twee beambten loste de eerste een schot. Normaal gesproken zou dat de krantenkoppen zeker halen. Maar deze dagen zijn niet normaal: de aandacht ging uit naar een heel ánder wapen: met een spuitbus spoot de man enkele malen om zich heen.

In een mum van tijd waren tachtig man politie en brandweer ter plaatse. Tientallen omstanders werden geïsoleerd en uitgekleed, en poedelnaakt met bluswater gereinigd. Ze keerden huiswaarts in wegwerp-kledij.

De geheimzinnige spuitbus, bleek naderhand, bevatte schoonmaakmiddel.

In heel Amerika zijn hulpverleners voorbereid op wat gezien wordt als het ergste: een terreur-aanslag met een biologisch wapen. Vorige week dinsdag meldde een inwoner van Miami zich met hoofdpijn en koorts bij een ziekenhuis. Twee dagen later wist de hele wereld dat hij met miltvuur was besmet — een ziekte die geen van zijn artsen ooit had gezien.

De gebeurtenissen, stelde een woordvoerder van het Department of Health and Human Services, zouden Amerikanen gerust moeten stellen: hun overheid blijkt immers razendsnel op biologische aanslagen te kunnen reageren. Zijn minister, Tommy Thompson, liet zelfs aantekenen er ‘alle vertrouwen’ in te hebben dat de overheid adekwaat `op elke bioterroristische uitbraak kan reageren.’

Deskundigen hadden begrip voor deze poging de bevolking te kalmeren, maar trokken de juistheid beleefd in twijfel. `De Amerikaanse gezondheidszorg heeft al moeite met een gemiddelde griepepidemie,’ zei een van hen in de Senaat — laat staan met een plotselinge uitbraak van een besmettelijke en dodelijke ziekte.

Afgelopen zomer speelde een kleine groep bestuurders en persvertegenwoordigers op een militair vliegveld bij Washington een macaber rollenspel, Dark Winter geheten. Hen werd verteld dat 24 personen, verspreid over verscheidene ziekenhuizen, zich hadden gemeld met vreemde symptomen. Het bleek uiteindelijk te gaan om het uiterst besmettelijke pokkenvirus.

De spelers speelden hun eigen rol — met vreselijke gevolgen. Noodprocedures bleken afwezig, verantwoordelijkheden en communicatielijnen tussen bestuurslagen volstrekt onduidelijk. Pogingen de pers bij de bestrijding in te schakelen mislukten. Na één miljoen doden werd het spel afgebroken — de economie was inmiddels ingestort, de president stond klaar om de noodtoestand uit te roepen.

Hoewel worst-case scenario’s na 11 september niet meer schouderophalend zijn af te doen, is niet gezegd dat elke aanslag zo zal eindigen. Maar het spel illustreerde goed hoe kwetsbaar de Verenigde Staten, en ook veel andere landen, voor een bio-aanslag zijn.

De zwakke plekken beginnen al in de eerste lijn van de verdediging: het ziekenhuis, waar de eerste slachtoffers zich onopvallend zouden melden. Weinig artsen kennen de symptomen van ‘populaire’ biowapens, zoals miltvuur, pokken, botuline of de pest. Speciale trainingen zijn pas recent, en dan nog mondjesmaat, begonnen. Sommige Amerikaanse staten hebben niet één functionaris die weet hoe zulke ziekten te herkennen. Het kan dus vele dagen duren voor de alarmbel wordt geluid.

De gaten in de tweede linie zijn echter nog veel groter: de infrastructuur van overheids-gezondheidsdiensten is allerbelabberdst. De diensten vormen een ondoorzichtige kluwen van instanties op lokaal, federaal en staats-niveau. Een arts met een verdachte diagnose zal diep moeten nadenken wie te bellen — één van hen koos vorige week de politie in plaats van een gezondheidsdienst. Daar komt bij dat menig lokale gezondheidsdienst vrijdag om vijf uur de deuren sluit — gelieve met eventuele bio-aanslagen tot maandagmorgen te wachten.

De meeste diensten zijn bovendien slecht geoutilleerd. Het analyseren van diagnose-meldingen per computer, bijvoorbeeld, ligt in de verre toekomst. `De werkelijkheid is dat tien procent van de Amerikaanse gezondheidsdiensten zelfs geen toegang tot e-mail heeft,’ vertelde Mohammad Akhter, directeur van de American Public Health Association, gisteren in de Senaat.

Het gammele bouwsel zou echter volledig instorten wanneer er daadwerkelijk een epidemie uitbreekt. Medische laboratoria hebben niet genoeg voorraden om honderden, laat staan duizenden diagnoses uit te voeren. Ziekenhuizen hebben zoveel bedden afgestoten dat zij binnenstromende patiënten niet kunnen bergen. Broodnodige antibiotica moeten van ver worden aangevoerd — als daar tenminste voldoende voorraad is — en bovendien ordelijk en eerlijk uitgedeeld. Vaccins, bijvoorbeeld tegen pokken of miltvuur, zouden ontbreken, omdat de productie jaren geleden is stopgezet of in het ongerede is geraakt.

Om te redden wat er te redden valt, en aangespoord door een ongeruste bevolking, buitelen Amerikaanse politici inmiddels in daadkracht over elkaar.

Jaarlijkse conferenties, zo deelde minister Thompson bijvoorbeeld gisteren mee, gaan eerste-hulpartsen leren verdachte symptomen te signaleren. Elke staat krijgt de beschikking over een eigen specialist. Een nieuwe adviescommissie voor bioterrorisme moet departementen en diensten rond gezondheid én veiligheid bijeen brengen. De productie van een nieuw pokkenvaccin wordt versneld, zodat de gewenste voorraad van ten minste 40 miljoen doses al volgend jaar wordt bereikt. (Uiteindelijk is het doel bijna tienvoudig — voor elke Amerikaan een vaccin.)

De uitgetrokken bedragen ogen astronomisch: de regering-Bush wil het budget verhogen van 350 miljoen dollar (390 miljoen Euro) tot 1,15 miljard dollar (1,3 miljard Euro); het Congres wil zelfs 1,75 miljard dollar (1,9 miljard Euro) uittrekken of nog meer.

De explosief groeiende budgetten doen hier en daar voorzichtig wenkbrauwen fronsen. Biowapens, menen de sceptici, mogen dan erg gevaarlijk zijn, het is nog altijd niet gemakkelijk ze te selecteren, te fabriceren én te verspreiden. Niet voor niets faalde de Japanse Shinrikyo-secte negen keer bij pogingen een miltvuur-uitbraak te veroorzaken. ‘Simpele’ middelen als vliegtuigen en autobommen, aldus deze lezing, zijn vooralsnog aantrekkelijker voor de meeste terroristen.

Maar, waarschuwen biolobbyisten, met een tot het uiterste gespannen bevolking hoeft een aanslag met biowapens niet echt te lukken. Zelfs een ‘mislukking’ is dan genoeg om een vreedzame stad te veranderen in een oord van chaos en paniek.

Related Posts