Menu Close

Bacterie op wereldreis bedreigt Zuid-Amerika

De ‘zevende pandemie’ van de cholera-bacterie

SINDS JANUARI eist op het vasteland van Zuid-Amerika de ziekte cholera een snel groeiend aantal slachtoffers. Het is een opmerkelijke epidemie, want sinds het begin van deze eeuw was dat continent gespaard gebleven voor cholera. Noch de bevolking noch de autoriteiten waren daardoor goed op de ziekte voorbereid, reden waarom gevreesd wordt dat de huidige uitbraak bijzonder snel om zich heen zal grijpen.

Cholera is een besmettelijke ziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Vibrio cholerae. Het micro-organisme komt meestal via menselijke uitwerpselen terecht in zeeën-, rivieren en drinkwaterinstallaties, waar het lang kan blijven leven. Gewoonlijk krijgen mensen de bacterie binnen door het eten van vis uit besmette wateren en van groenten die met besmet drinkwater zijn schoongemaakt, of door het baden in rivieren. Soms vindt ook directe besmetting van mens op mens plaats.

Wanneer de bacterie zich in de darmen staande weet te houden, produceert hij giftige stoffen die in hoog tempo zouten en water aan de bloedsomloop onttrekken. Via hevige diarree- en braakaanvallen verlaten die het lichaam. Binnen een etmaal kan op deze manier meer dan twintig liter vocht en dertig gram zout worden uitgescheiden, waardoor de patiënt razendsnel uitdroogt.

Als de verschijnselen niet heel snel worden bestreden, is de kans groot dat de patiënt binnen een paar uur overlijdt. De behandeling zelf is overigens vrij eenvoudig: alleen al door toediening van extra vocht en lichaamszouten komen de meeste patiënten er in korte tijd weer bovenop.

De cholera-epidemie in Zuid-Amerika hoeft geen gevolgen te hebben voor reizigers naar dat gebied, meent drs A. Leentvaar-Kuijpers, hoofd van de afdeling Infectieziekten van de Amsterdamse GG & GD. Volgens haar is het voldoende als toeristen de gebruikelijke regels over water- en voedselkwaliteit in acht nemen. Die houden kort gezegd in dat geen kraanwater wordt gedronken en geen ongekookte groenten, salades of ongeschilde vruchten worden gegeten, evenmin als rauwe vis. Voedsel dat op straat wordt verkocht – vooral schepijs – is in elk geval taboe, evenals ijsklontjes gemaakt van ongekookt water.

“Wanneer iemand zich op deze manier gedraagt, is de kans ontzettend klein dat hij cholera zal oplopen,” verzekert Leentvaar. De kans dat iemand de ziekte mee terug neemt naar Nederland is volgens haar zo mogelijk nog kleiner. Gemiddeld eens in de twee jaar wordt in ons land een geval van ‘geïmporteerde’ cholera geconstateerd.

Op advies van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) worden in Nederland reizigers naar ‘verdachte’ gebieden niet meer ingeënt tegen cholera. De voornaamste reden is dat het vaccin maar korte tijd – één tot twee maanden – bescherming biedt, en die is bovendien verre van volledig.

Intussen verspreidt de cholera-bacterie zich, na de eerste meldingen uit Peru, als een olievlek over de landkaart. Via besmet rivierwater zijn al gevallen gerapporteerd in landen als Ecuador, Colombia, Brazilië en Chili. Zuid-Amerika is daarmee het meest recente tussenstation geworden op de lange route die de bacterie de afgelopen dertig jaar heeft afgelegd en die wel bekend staat als de ‘zevende cholera-pandemie’, oftewel de zevende wereldwijde golf cholera-epidemieën die de aardbol verovert sinds mensen het zich kunnen herinneren.

De zes eerdere golven van de ziekte werden alle veroorzaakt door de ‘klassieke’ cholerabacterie. Die kon zich vele eeuwen staande houden in het water van rivieren in India en Pakistan, vooral doordat tijdens grote jaarlijkse religieuze feesten mensen uit de wijde omgeving gezamenlijk een bad in hetzelfde rivierwater plachten te nemen. De jaarlijkse pelgrimage van moslims uit dat gebied naar Mekka zorgde op gezette tijden voor verspreiding van ‘de kolere’ over delen van Azië en Europa.

Bij deze zevende pandemie is echter een speciaal type van de cholera-bacterie, El Tor geheten, betrokken. Het ‘biotype’ is genoemd naar het Egyptische quarantaine-kamp waar het, in 1908, voor het eerst werd aangetroffen. Wordt bij de ‘klassieke’ variant ongeveer 35 procent van de mensen die de bacterie binnenkrijgen daadwerkelijk ziek, bij El Tor is dat niet meer dan ongeveer tien procent. Ook het deel van de besmetten dat een ernstige vorm van cholera krijgt is bij El Tor kleiner: minder dan één procent.

Tot 1961 bleef de El Tor-bacterie beperkt tot het Indonesische eiland Soelawesi (Celebes), waar ze al in 1938 was aangetroffen. Maar sindsdien is de microbe, mede doordat ze langer dan de ‘klassieke’ voorganger kan overleven, aan een indrukwekkende veldtocht over de wereldbol begonnen. In het midden van de jaren zestig trof ze Bangladesh, India, Afghanistan, Iran en Irak, om rond 1970 het Midden-Oosten te bereiken. Via Noord- en Oost-Afrika werd uiteindelijk het hele Afrikaanse continent veroverd.

Het duurde echter tot januari van dit jaar voordat El Tor de sprong naar de Nieuwe Wereld wist te maken. Uit het feit dat de eerste ziektegevallen zich voordeden in een havenstad van Peru, kan worden afgeleid dat waarschijnlijk een schip afkomstig uit Azië de bacterie over de Stille Oceaan heeft geholpen.

Intussen heeft de epidemie al aan duizenden mensen het leven gekost, en worden miljoenen met besmetting bedreigd. Bestrijding is eigenlijk alleen mogelijk door de aanleg van goede rioleringen en een betrouwbare drinkwatervoorziening. Juist daaraan ontbreekt het echter in grote delen van het continent. De presidenten van vijf landen in de regio hebben het Westen daarom dringend gevraagd om economische steun. Of een stopzetting van de import van ‘besmette’ vis- en fruitproducten uit Colombia en Ecuador – zoals wordt overwogen door de Nederlandse Hoofdinspectie Gezondheidsbescherming – daarbij zal helpen, mag worden betwijfeld.

Related Posts