Menu Close

Californië vreest hete zomer

Staatscourant, april 2001

De gevolgen van de stroomcrisis in Californië breiden zich uit. Failliete nutsbedrijven slepen de overheid en lokale economieën mee in hun val. Voor komende zomer worden zo mogelijk nog grotere problemen verwacht.

WASHINGTON — Ruim dertien miljard gulden bedraagt inmiddels de geschatte schuld van Southern California Edison, een van de drie grote nutsbedrijven in het westen van de Verenigde Staten. Het is de optelsom van de kolossale verliezen die het bedrijf het afgelopen jaar heeft gemaakt.

Terwijl Edison haar klanten, op grond van dereguleringswetten uit 1996, niet meer mocht berekenen dan een Nederlands kwartje per kilowattuur, deed een nijpend tekort op de stroommarkt de inkoopprijzen af en toe tot het vijfvoudige oplopen. Zo acuut is de geldnood, dat de staat Californië nog dagelijks honderd miljoen gulden bijlegt om de inkoop van stroom mogelijk te maken.

Vorige week maakte de Californische gouverneur Gray Davis, na maanden van moeizame onderhandelingen, bekend hoe hij Edison uit de problemen wil helpen. Voor zes en een half miljard gulden koopt hij het distributienet terug van het bedrijf. De rest van de schuld mag Edison de komende jaren stukje bij beetje op haar klanten verhalen. Prijsstijgingen tot maximaal bijna vijftig procent acht de Democratische gouverneur aanvaardbaar — waarmee Californiërs ongeveer even veel zouden gaan betalen als inwoners van New York.

Als Californische volksvertegenwoordigers het plan steunen, en zeker is dat nog niet, is één nutsbedrijf in veiliger vaarwater. Dan resteren nog twee, door dezelfde problemen gekweld.

De grootste, Pacific Gas & Electric (PG&E), is er nog ernstiger aan toe dan Edison. Met een vrijwel onsaneerbare schuld van bijna 23 miljard gulden stapte dit bedrijf vorige week naar de rechter. Door faillissement aan te vragen hoopt PG&E te bereiken wat via politieke druk niet mogelijk bleek: opheffing van de beperkingen op elektriciteitstarieven voor consumenten, om hoge inkooptarieven rechtstreeks door te kunnen berekenen aan de klant.

Inmiddels worden de immense schulden van de twee nutsbedrijven elders in de staat voelbaar. Producenten van stroom, onder wie zo’n zevenhonderd relatief kleine fabrikanten van milieuvriendelijke, ‘groene stroom’, krijgen al maanden geen geld meer — terwijl contracten hen verbieden hun stroom elders aan te bieden. En nu PG&E de betaling van lokale onroerendgoed-belastingen gestaakt heeft, dreigen sommige gemeenten in de regio in een klap vijftien tot twintig procent van hun inkomsten kwijt te raken. Nog even, waarschuwen lokale bestuurders, en de eerste bezuinigingen op bibliotheekboeken en politiesalarissen staan voor de deur.

Temidden van deze turbulente financiële crisis ligt de miljoenenstad Los Angeles er opmerkelijk kalmpjes bij. Op initiatief van lokale kiezers zag de stad vijf jaar geleden af van privatisering van de stroomsector. Die gelukkige beslissing heeft Los Angeles afgelopen jaar geen windeieren gelegd. Door net als commerciële elektriciteitsproducenten tijdens piekuren waterkracht-stroom tegen hoge prijzen te verkopen, streek de stad tientallen miljoenen guldens extra op.

Meer dan twintig stroomproducenten vroegen tijdens de crisis van afgelopen winter exorbitante prijzen, concludeerde de onafhankelijke bewaker van de gedereguleerde markt, de California Independent System Operator. De Los Angeles Times onthulde de naam van de grootste boosdoener: door ‘misbruik’ te maken van de tekorten, ontving het Canadese bedrijf Powerex meer dan vierhonderd miljoen gulden meer dan waar het op grond van ‘redelijke’ marktprijzen recht op zou hebben gehad.

Nu de stroomproducenten er met de opbrengst vandoor zijn, rest Californiërs de vraag wie voor de rekening opdraait. In zijn akkoord met distributeur Southern California Edison claimt gouverneur Davis een miljard dollar aan eerder opgebouwde reserves terug van het moederconcern, Edison Corporation. Maar tot woede van consumentenorganisaties dreigt het overgrote deel van de schuld op de schouders van toekomstige stroomgebruikers te worden gelegd.

Terwijl de rekening van vorig jaar nog niet is betaald, pakken zich bovendien voor de komende zomer nog donkerder wolken samen. Want de achilleshiel van het Californische dereguleringsontwerp — een tekort aan centrales door een onverwacht snelle groei van de bevolking en de economie — is niet minder kwetsbaar geworden. Integendeel: op dit moment heeft de staat ongeveer 53 duizend megawatt aan productiecapaciteit. Wanneer komende zomermaanden de airconditioners op volle kracht ronken, is dat volgens sommige berekeningen zevenduizend megawatt te weinig. Dat terwijl stroomproducenten, met hun afnemers bijna failliet, niet echt staan te springen om méér stroom te leveren. Alleen al de honderden leveranciers van alternatieve stroom bieden momenteel drieduizend megawatt minder dan vorig jaar aan op de markt. Er zijn vier nieuwe centrales in aanbouw, maar die dichten het gat niet en zijn hoogstwaarschijnlijk niet in juli gebruiksklaar.

Om een herhaling van de huidige economische ramp te voorkomen willen drie westelijke staten — naast Californië ook Oregon en Washington — deze zomer óók de prijzen van brandstoffen aan een maximum binden. Zo hopen zij exploderende stroomprijzen in de kiem te smoren. Maar de conservatieve regering-Bush geeft hun tot nog toe weinig hoop. Deregulering werkt alleen, menen Republikeinen in de regering, wanneer je de markt ook écht vrij laat: alleen dan leidt schaarste tot besparing bij consumenten én stimuleert het producenten om te investeren in nieuwe capaciteit. Nieuwe inperkingen door de overheid zouden, net als de huidige regels, in die filosofie kunnen leiden tot nieuwe, misschien zelfs grotere rampen.

Voorlopig is dus onduidelijk hoe komende maanden nieuwe ‘black-outs’ en exploderende prijzen kunnen worden voorkomen. Californiërs én aanhangers van geprivatiseerde energiemarkten gaan een lange en hete zomer tegemoet.

Related Posts