Legendarische karakters uit klassieke historische romans hebben in de Verenigde Staten geen recht op bescherming van het auteursrecht. Hun levensverhaal mag door hedendaagse auteurs worden herschreven, zolang duidelijk is dat het gaat om een parodie.
Deze uitspraak van een Amerikaanse beroepsrechter maakte deze zomer de weg vrij voor The Wind Done Gone, een boek dat een nieuwe kijk wil geven op karakters uit de legendarische historische roman Gone With The Wind.
In het origineel, uit 1936, beschreef Margaret Mitchell het leven op een plantage in het Zuiden van de V.S., kort voordat in 1861 de burgeroorlog uitbrak. De roman schetst een beeld vol romantiek, traditie en passie, en van planters die vreedzaam samenleven met gedweeë, wat onnozele slaven. Wanneer na de oorlog de dochter van de planter naar huis terugkeert, probeert zij vergeefs dat mooie leven weer op te pakken: het Zuidelijke paradijs blijkt ‘gone with the wind’.
Mitchell’s boek zelf toonde zich minder windgevoelig. Nog altijd drukt haar roman een stempel op het beeld van het oude Zuiden — getuige bijvoorbeeld de populaire tv-serie North en South.
In The Wind Done Gone stelde liedjesschrijfster Alice Randall daarom haar lens scherp op de slaven in plaats van het rijke plantersgezin. De blanke hoofdrolspeelster uit het origineel blijkt in de ‘parodie’ een donkere halfzus te hebben, door de planter verwekt bij een slavin. De planter zelf blijkt een schlemiel te zijn, die zijn plantage dankt aan zijn intelligente slaven. Vijftien karakters uit het originele boek keren in de parodie terug, net als talloze scènes en dialogen, maar allemaal krijgen ze door de nieuwe focus opeens een heel andere lading.
De nazaten van Mitchell, die tot 2032 de auteursrechten exploiteren, zijn not amused. Zij keuren de parodie af, al was het maar omdat er interraciale en homoseksuele liefde in voorkomt. Aanvankelijk vond de familie een rechter die het boek wilde verbieden — het kopiëren van karakters en teksten zou immers neerkomen op `schaamteloze diefstal’. Maar begin deze zomer kreeg parodie-schrijfster Randall in hoger beroep toch gelijk: de vrijheid van meningsuiting, vonden de rechters, is belangrijker dan het auteursrecht.
Daarmee trokken schrijfster én uitgever in alle opzichten aan het langste eind. Want wat zonder rechtszaak waarschijnlijk was gebleven bij een onbekend (en volgens recensenten middelmatig) boek, staat inmiddels rond de honderdste plaats in de verkopen van Internet-boekhandel Amazon.