AMSTERDAM — Een mega- project van het Groningse aardappelmeelbedrijf Avebe, bedoeld om goedkoper zetmeel te produceren, dreigt te stranden doordat wetenschappers elf jaar geleden een slordigheid over het hoofd zagen. Bij het genetisch manipuleren van een aardappelplant werd per ongeluk een gen te veel ingebouwd. Daardoor krijgt Avebe nu noch van Brussel, noch van Den Haag vergunning de aardappel op grote schaal te verbouwen.
Volgens het Rijks-Kwaliteitsinstituut voor Land- en Tuinbouwprodukten (Rikilt) in Wageningen, dat zowel de Nederlandse overheid als de Europese Commissie adviseert, kan Avebe niet aantonen dat de gemanipuleerde aardappel geen gevaar vormt voor de volksgezondheid. Het instituut is met name bezorgd dat het per abuis ingebouwde gen bacteriën resistent kan maken tegen antibiotica die in ziekenhuizen worden gebruikt.
Door het onverwacht uitblijven van de vergunnningen heeft Avebe vorige maand meer dan honderdduizend ton aardappelen, die deels al waren gepoot, bij 350 boeren moeten terughalen. De directe schade beloopt meer dan tien miljoen gulden. Als vergunningen ook volgend jaar uitblijven, kan het kapitaalverlies oplopen tot een veelvoud daarvan.
Het abusievelijk ingebouwde gen is afkomstig van een bacterie die in 1988 door de Landbouwuniversiteit Wageningen werd gebruikt om op verzoek van Avebe een aardappelplant genetisch te manipuleren. Zonder dat de onderzoekers het merkten, bleven bij die operatie een aantal genen van de bacterie in de aardappel achter, waaronder één gen dat de bacterie bestand maakte tegen enkele antibiotica. De fout werd pas in 1994 ontdekt, toen de genetische veranderingen in de aardappel gedetailleerd werden onderzocht. Op dat moment had het bedrijf op proefvelden echter al tienduizenden tonnen aardappelen gekweekt.
Dat Avebe nu pas problemen ondervindt bij het krijgen van een vergunning, komt doordat de overheid niet eerder het Rikilt om advies had gevraagd. Voorheen raadpleegde het ministerie van Vrom alleen de Commissie Genetische Modificatie (Cogem), een breed samengestelde commissie van wetenschappers. De Cogem meende op grond van eigen kennis dat het extra gen in de aardappel hooguit voor een ‘verwaarloosbaar kleine’ groei van het aantal resistente bacteriën zal zorgen, en maakte dus nooit bezwaar. Het ministerie van Vrom heeft de kibbelende adviesorganen tot eind deze maand gegeven het eens te worden, nadat twee weken geleden een besloten overleg niets had opgeleverd.
De genetisch gemanipuleerde aardappel van Avebe, Apriori, bevat maar één soort zetmeel, waardoor de fabricage veel goedkoper wordt. Het project was een boegbeeld van Nederlandse biotechnologie en zou een van de eerste grootschalige toepassingen van genetische manipulatie in de Europese landbouw worden.
- Zie ook: Meegelift gen nekt superbintje