AMSTERDAM – Een ruimtevuurwerk in de vorm van 21 astronomische kernexplosies of een spervuur van honderden kleine lichtsporen in de bovenste lagen van de atmosfeer van Jupiter – dat is de vraag die astronomen vanaf komende zaterdagavond 21.54 uur Nederlandse tijd zes dagen lang zal bezighouden.
Tientallen sterrenwachten en ruimtetelescopen worden een week lang gericht op de planeet, die in botsing zal komen met een komeet die hij zelf ooit uit zijn baan om de zon heeft getrokken. De eerste stofdeeltjes van de komeet troffen gisteren reeds de buitenste lagen van de atmosfeer.
De spectaculaire botsing in het heelal is de eerste die astronomen ooit met zo’n grote nauwkeurigheid hebben kunnen voorspellen. Tot hun grote spijt zullen ze van de klap zelf echter niet kunnen genieten: de komeet – Shoemaker-Levy 9 geheten naar het Amerikaanse astronomen-echtpaar dat hem vorig jaar ontdekte – zal inslaan aan de kant van de planeet die van de aarde is afgekeerd.
Pas twintig minuten later, wanneer Jupiter voldoende om zijn as is gedraaid, zullen de gevolgen van de explosies zichtbaar worden.
Vanuit de ruimte zal het verschijnsel worden waargenomen door satellieten als de Hubble ruimtetelescoop, Voyager, Ulysses en Galileo, het verkenningsvoertuig dat juist op weg is naar Jupiter. De ruimtesonde is de planeet al redelijk dicht genaderd, en zal hem december volgend jaar bereiken. Ook Ulysses, op een missie naar de zon, bevindt zich in een goede positie om de ontploffingen te zien.
Shoemaker-Levy 9 bestaat, zo wordt vermoed, uit een groot aantal ‘bevroren modderballen’ van soms vijftig meter doorsnee, samengeklonterd tot één grote massa van vijf tot tien kilometer doorsnee. Twee jaar geleden, toen de komeet al vlak langs Jupiter scheerde, werd de klont uiteengetrokken tot 21 brokstukken met een doorsnee van enkele honderden meters tot een kilometer.
De brokken zullen de atmosfeer van Jupiter binnendringen met een snelheid van ongeveer zestig kilometer per seconde.
Over de mogelijke effecten van de botsing lopen de voorspellingen uiteen. Volgens sommige astronomen zullen de 21 delen in de atmosfeer evenzovele explosies veroorzaken met een kracht van duizenden atoombommen.
Anderen vermoeden echter dat de grote brokken door de zwaartekracht van Jupiter verder uiteen worden getrokken. Omdat de planeet bovendien razendsnel ronddraait, zou het effect beperkt blijven tot een ‘mitrailleurvuur’ van kleinere meteoren in de bovenste lagen van de dampkring.
Onderzoekers hopen uit de waarnemingen van de botsing aanwijzingen te krijgen over de exacte samenstelling van Jupiter, de grootste planeet in het zonnestelsel. Bekend is dat het oppervlak van de planeet bestaat uit vloeibare waterstof, maar onduidelijk is of de kern uit waterstof in vaste vorm bestaat, zoals wordt vermoed.