Zwaardere straffen, en de bouw van duizenden nieuwe gevangenissen, hebben in de Verenigde Staten niet geleid tot een vermindering van het percentage recidivisten, en misschien in een toename.
Van alle misdadigers die in 1994 hun straf hadden uitgezeten, was gemiddeld 67 procent binnen drie jaar voor een vergrijp gearresteerd. Voor ex-gevangenen die tien jaar ervoor vrijkwamen, was dat percentage nog 62 procent.
Dat blijkt uit een groot onderzoek uitgevoerd door het Amerikaanse ministerie van Justitie. De onderzoekers volgden 272 duizend ex-gedetineerden uit gevangenissen verspreid over vijftien Amerikaanse staten.
De oorzaak voor de groei van het aantal recidivisten, menen sommige criminologen, is de bijna volledige afschaffing van pogingen om ex-gevangenen op hun terugkeer in de samenleving voor te bereiden. Naar schatting niet meer dan één op de zeven gedetineerden in de VS neemt deel aan afkick- of reclasserings-programma’s.
‘De belangrijkste conclusie,’ meent de aan de Universiteit van Californië werkende criminologe Joan Petersilia, ‘is dat het experiment om grote aantallen gevangenissen te bouwen om misdadigers af te schrikken niet heeft gewerkt.’ Tussen 1983 en 1994 verdubbelde het aantal Amerikaanse gevangenissen; ten opzichte van 25 jaar geleden zitten nu vier keer zo veel mensen achter de tralies.
Het begin juni bekendgemaakte rapport, het grootste onderzoek naar recidive in meer dan tien jaar, vond tal van factoren die eraan bij lijken te dragen dat ex-gedetineerden opnieuw in misdaad vervallen.
De kans om opnieuw te worden gearresteerd is in het eerste jaar vier keer zo groot als in de twee erop volgende jaren, zo tonen de cijfers aan — een bewijs dat de eerste maanden na de vrijlating voor ex-gevangenen kritiek zijn.
Of een gestrafte opnieuw in zijn fouten zal vervallen, blijkt het best te kunnen worden voorspeld door te kijken naar het aantal keren dat hij in zijn leven is aangehouden. Een kerfstok met één arrestatie geeft na drie jaar een kans van 40 procent om opnieuw door de politie in de kraag te worden gegrepen; van degenen met meer dan 15 arrestaties op hun naam was na drie jaar 82 procent opnieuw ingesloten.
Roofovervallers en inbrekers, aldus het rapport, belandden vaker weer achter de tralies dan moordenaars of verkrachters (70-74 procent versus 41-46 procent).
Volgens criminoloog Petersilia zijn de conclusies des te schrijnender omdat het percentage recidivisten sinds de jaren zestig eigenlijk voortdurend gelijk is gebleven, afgezien dan van de lagere cijfers in 1983. Over die periode, stelt Petersilia vast, heeft de benadering van vrijheidsstraffen dramatische veranderingen ondergaan. Waar de gevangenis ooit werd gezien als een mogelijkheid de crimineel herop te voeden, worden strenge straffen inmiddels vooral beschouwd als middel om potentiële misdadigers af te schrikken. Maar die radicale verandering, aldus de criminoloog, lijkt op de misdadigers zelf geen effect te hebben gehad.