Menu Close

VS etiketteren `biologisch’ voedsel

Staatscourant, januari 2001

Tien jaar kostte het de Amerikaanse overheid om ‘biologisch’ voedsel aan regels te binden. Maar met een nieuw keurmerk dreigt Europa links te worden ingehaald: Amerikaanse consumenten kunnen binnenkort, met een garantie van hun overheid, voedsel kopen dat in het geheel niet genetisch is gemanipuleerd.

WASHINGTON — Het was tekenend dat Dan Glickman, minister van Landbouw in het kabinet van de vertrekkende Amerikaanse president Clinton, vooral beklemtoonde wat het zojuist door hem geïntroduceerde keurmerk níet was. `Dit keurmerk zegt niets over de veiligheid, de voedingswaarde of de kwaliteit van het voedsel,’ aldus Glickman. `Het ministerie van Landbouw spreekt geen voorkeuren uit voor bepaalde soorten voedsel, ingrediënten of productiemethoden. Dit keurmerk is alleen een marketing-middel, dat producenten heldere richtlijnen en consumenten een duidelijke keuze biedt.’

Als om die puur economische invalshoek te benadrukken ontving de minister de pers vorige week in een nieuw filiaal van de supermarkt Fresh Fields. Die keten, gespecialiseerd in exclusief en biologisch geproduceerd voedsel, groeit onstuimig: alleen al het afgelopen jaar nam de omzet acht procent toe — een ongekend hoog percentage in de sector.

Het was bovendien geen toeval dat, kort voordat Glickman het keurmerk officieel presenteerde, een belangrijk onderdeel nog stevig werd aangescherpt, en op een lijn met Europese richtlijnen werd gebracht. De harmonisatie, hoopt het ministerie, zal de toch al bloeiende export van biologische producten naar Europa nog eens een flinke oppepper geven.

De moeizame geschiedenis van het Amerikaanse keurmerk begon in 1990, een jaar voordat in Europa een richtlijn voor biologisch voedsel van kracht werd. Het Congres droeg toen het ministerie van landbouw (USDA) op om nationale richtlijnen te creëren voor wat in Nederland `biologisch’ voedsel wordt genoemd en in de VS organic. De nieuwe richtlijnen moesten een einde maken aan allerlei lokale regels en keurmerken, die consumenten in verwarring brengen en de handel bemoeilijken.

De opdracht bleek eenvoudiger te geven dan uit te voeren. Felle conflicten braken uit tussen alle belanghebbende partijen, zoals consumentenorganisaties, ecologische boeren en conventionele voedselproducenten. In de aanloop naar de begin dit jaar gepubliceerde conceptregeling ontving het ministerie 275.603 commentaren, memoreerde Glickman bij de lancering — `meer dan één per minuut in de periode dat inspraak mogelijk was’.

Een van de meest controversiële punten was de vraag of biologische voedingsproducten ingrediënten mogen bevatten die het resultaat zijn van genetische manipulatie. Aanvankelijke wilde het ministerie dat inderdaad toestaan, maar dit plan werd onder druk van consumentenorganisaties en ecologische boeren verlaten. Op grond van de nu bekend gemaakte richtlijnen worden alle vormen van genetische manipulatie uitgesloten. Ook het gebruik van rioolslib als mest of ioniserende straling is uitgesloten.

Ingrediënten zijn pas biologisch als ze op expliciet omschreven wijzen zijn geproduceerd. Zo moeten akkers drie jaar lang vrij zijn van `verboden’ bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Een beperkt aantal chemische middelen mag alleen worden toegepast wanneer alle biologische en mechanische bestrijdingsmethoden falen. Veevoer mag extra vitaminen en mineralen bevatten, maar geen hormonen. De dieren mogen wel worden gevaccineerd, maar verliezen na een behandeling met antibiotica het predikaat `biologisch’. Wanneer ze willen moeten ze naar buiten kunnen. Onafhankelijke, door het ministerie goedgekeurde controle-instanties zien op naleving van al die regels toe.

Voor de Amerikaanse consument ontstaan door de richtlijnen drie nieuwe categorieën, elk gekarakteriseerd door een drempelwaarde. Voedsel dat voor ten minste 70 procent uit biologische ingrediënten bestaat, mag op het etiket zo worden aangeprezen — ‘soep met biologische broccoli’, bijvoorbeeld — maar nog níet het ministeriële keurmerk ‘biologisch’ dragen. Dat recht is voorbehouden aan producten die voor ten minste 95 procent uit biologische ingrediënten bestaan, mist voor de laatste procenten geen biologische alternatieven bestaan. Alleen producten die exclusief uit biologische ingrediënten bestaan, ten slotte, mogen worden aangeprezen als `100% biologisch’. Maar zelfs in deze strengste categorie worden sporen van `verboden substanties’ getolereerd zolang de besmetting niet te vermijden was.

Conventionele voedselproducenten zijn vooral bang dat consumenten het keurmerk verkeerd zullen begrijpen: een stempel van de overheid suggereert in hun ogen dat de overheid niet alleen de productiewijze, maar ook de veiligheid, voedingswaarde en kwaliteit heeft gekeurd. Speciaal om deze bezwaren weg te nemen ontwierp het ministerie op het laatste moment een nieuw keurmerk: een bescherming suggererend schildje veranderde in een cirkel, en het woord ‘gegarandeerd’ (‘certified’ ) verdween. Een verzoek om consumenten op elk etiket te vertellen dat het keurmerk níet slaat op veiligheid of kwaliteit, werd echter afgekeurd.

De ironie van het nieuwe keurmerk is dat de Verenigde Staten, dankzij de nieuwe ‘100% biologisch’ categorie, op het gebied van voedseletikettering opeens een voorsprong op Europa neemt. Terwijl Europeanen immers nog altijd wachten op een etiket dat hen, indien gewenst, vrijwaart van elke vorm van genetische manipulatie, krijgen Amerikanen binnenkort via de achterdeur van het biologische keurmerk die verzekering wél.

Volgens opiniepeilingen wil een meerderheid van de Amerikanen al jaren via etiketten over genetische ingrepen worden geïnformeerd. Tot nu toe werd die wens door producenten en overheid niet gehonoreerd — de Food and Drug Administration (FDA) handhaafde haar oude uitgangspunt dat etiketten alleen ingrediënten of gezondheidswaarschuwingen mogen bevatten en geen productiewijzen.

De vraag is wat er gaat gebeuren, nu de FDA door het landbouwministerie links is ingehaald. Op dit moment beslaat het marktaandeel van biologische producten in de VS ongeveer twee procent. De handelsorganisatie van biologische boeren voorspelt dat het in 2010 vijf procent zal zijn. Maar wanneer andere Amerikaanse voedselproducenten blijven weigeren hun klanten te informeren, zou die voorspelling wel eens te voorzichtig kunnen zijn.

Link: de aangepaste richtlijnen voor het nieuwe keurmerk van de USDA.

Eerdere schets voor een keurmerk voor biologisch (‘organic’) voedsel van het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA): de vorm van het schildje werd echter afgekeurd, omdat het ten onrechte zou suggereren dat het keurmerk consumenten tegen gezondheidsschade zou beschermen. Ook de term ‘certified’ (gegarandeerd) viel af, omdat er een kwaliteitsoordeel uit zou kunnen worden afgeleid.

Related Posts