Ook het juridische bouwwerk in New Orleans was alles behalve voorbereid op een overstroming. Zowel de opslagruimten voor bewijsmateriaal van de politie van de stad als die van het gerechtsgebouw zijn ondergelopen, zegt Bart Stapert, die acht jaar lang doodstraf-advocaat was in de stad, voor hij enkele jaren geleden terugkeerde naar Nederland.
“Ik sprak een bevriende coördinerende rechter, en hij zat met de handen in het haar. Voor de juridische structuur van de stad is dit een totale ramp.”
Vanuit Nederland zag Stapert op CNN de bekende gezichten voorbijtrekken van arme stadsbewoners die cliënt waren van het sociale advocatenkantoor vlakbij het Superdome stadion. Ook dat kantoor is onder water komen te staan, weet Stapert, en vele dozen met archiefmateriaal zijn waarschijnlijk onherstelbaar beschadigd. “Ik heb er zelf nog 50 tot 60 dozen staan,” zegt hij. “Allemaal oude zaken, gelukkig — van de ene lopende zaak waar ik nog bij betrokken ben, heb ik alle files hier in Nederland.”
Voor de advocatuur is de situatie chaotisch: bijna iedereen is ontheemd, verdachten zijn in paniek naar elders overgebracht en er zijn geen communicatiemiddelen om de contacten te herstellen. Opgesloten cliënten zouden vrij kunnen komen als termijn van 45 dagen voorarrest ongebruikt verstrijkt. Ook voor verdachten in doodstrafzaken zou de ramp uiteindelijk een blessing in disguise kunnen blijken te zijn.
De teloorgang van fysiek bewijsmateriaal zou kunnen betekenen dat aangeklaagden uit New Orleans en omgeving even geen doodstraffen meer tegen zich horen eisen, hoopt Stapert. “Ik zou me kunnen voorstellen dat via een voorlopige voorziening alle eisen tot doodstraf worden omgezet in levenslang.”
Andersom, realiseert hij zich, kan de overstroming voor sommige terdoodveroordeelden het einde betekenen van pogingen om via DNA-analyse van oud bewijsmateriaal hun onschuld alsnog te bewijzen.
De afgelopen weken heeft Stapert zich wel wat gestoord aan de nadruk die door media werd gelegd op plunderingen en gewelddadigheden in de wanhopige stad. “Mensen realiseren zich te weinig dat dit niet zo veel verschilt van de normale situatie in sommige wijken. Ook voor de overstroming was New Orleans al een heel gewelddadige stad, met honderden moorden per jaar en in sommige wijken een zekere straffeloosheid.”
Dat een deel van de bevolking radeloos was, kon Stapert begrijpen. Uit ervaring weet hij dat velen aan het eind van de maand geheel blut op een cheque zitten te wachten. Vaak is er niet eens een bankrekening. “Als je helemaal niks hebt, is er waarschijnlijk maar een klein duwtje nodig.”
Dat de arme bewoners niet waren vertrokken, verbaasde hem niet. “St. Thomas, de armste wijk, wordt gerenoveerd, en veel bewoners zijn verhuisd naar grote stenen appartementencomplexen. Dat zijn goede gebouwen, die al een flink aantal orkanen hebben doorstaan.”