Reumatische artritis bestrijden door stukjes kippebot te eten — het klinkt bizar, maar het is de essentie van een methode waarmee, volgens onderzoekers van de Amerikaanse Harvard-universiteit, succes te boeken valt. Voor het eerst bereikte de onderzoeksgroep uit Boston statistisch significante resultaten in een dubbelblind, placebogecontroleerd onderzoek waarin reumapatiënten een bindweefsel-eiwit te eten kregen. Wanneer dat resultaat ook bij grotere groepen patiënten wordt bereikt, kan de nieuwe methode ook bij andere auto-immuunziekten worden uitgeprobeerd.
Auto-immuunziekten, waartoe naar de modernste inzichten aandoeningen als reumatische artritis, multipele sclerose (MS) en sommige vormen van suikerziekte behoren, hebben alle iets gemeen: het afweersysteem keert zich tegen weefsels van het eigen lichaam. Bij suikerziekte worden alvleeskliercellen aangevallen, bij MS zijn het hersencellen, bij reumatische artritis richten afweercellen zich tegen bindweefseleiwitten in de gewrichten.
Normaal gesproken kan het afweerstelsel de eigen organen en indringers prima uit elkaar houden. Deze ‘programmering’ vindt al in een heel vroeg stadium van het jonge leven plaats. Hoe het afweerstelsel in de war raakt, is meestal niet duidelijk, al bestaan er wel vermoedens: een besmetting met een virus of een bacterie die aan de buitenkant lijkt op een lichaamseigen structuur, zou het hele systeem op het verkeerde been kunnen zetten.
Uit dierproeven was al lang bekend dat het veel uitmaakt of stoffen worden opgegeten of direct in de bloedbaan worden ingespoten. In het laatste geval treedt een specifieke afweerreactie op, terwijl in het eerste geval zon afweerreactie juist wordt geremd. Daarom vinden vaccinaties ook plaats via een injectienaald, en niet met een pilletje — het vaccin opeten heeft het omgekeerde resultaat.
Twee jaar geleden werd het principe van ‘orale tolerantie’, zoals het wordt genoemd, voor het eerst toegepast bij onderzoek naar auto-immuunziekten. De onderzoekers in Boston lieten ratten waarbij kunstmatig een soort MS was opgewekt, eiwitten opeten afkomstig uit het omhulsel van zenuwcellen. De ziekteverschijnselen namen af. Wel verdween het effect binnen drie maanden — kennelijk moet het afweersysteem, als het eenmaal is ontregeld, permanent worden bijgestuurd.
Eerder dit jaar werden de resultaten bekend van het eerste experiment waarbij mensen waren betrokken. Van dertig MS-patiënten had de helft eiwitten geslikt die waren gewonnen uit zenuwweefsel van runderen. De gevonden verschillen waren echter klein, en bleven bovendien beperkt tot de mannelijke proefpersonen.
Deze week had het team uit Boston in Science (24 sept, p. 1727) meer succes te melden. Behandeling met collageen, een belangrijk bindweefsel-eiwit, in dit geval gewonnen uit kippebotjes, deed de toestand van 28 reumapatiënten significant verbeteren. Het aantal pijnlijke of gezwollen gewrichten nam af. In de even grote groep die drie maanden lang een nepmiddel had geslikt, verslechterde het ziektebeeld zich juist — alle proefpersonen hadden moeten stoppen met andere behandelingen.
Definitief bewijs dat de methode werkt geeft het experiment niet, benadrukken de onderzoekers. Dat zal moeten komen uit een nog zorgvuldiger opgezet onderzoek, waarin meer patiënten langer worden gevolgd. Ook zal er meer tijd moeten zitten tussen het moment dat de oude behandeling wordt gestaakt en de experimentele behandeling begint. Zon experiment gaat over een halfjaar van start, zodat de resultaten niet voor 1995 bekend zullen zijn.
De onderzoekers waarschuwen voor een stormloop op collageen-pillen van de reform-drogist. Van die pillen is nooit aangetoond dat ze werken — misschien omdat ze het verkeerde soort collageen bevatten, misschien ook omdat de toegediende hoeveelheid waarschijnlijk erg nauw luistert.