Menu Close

DNA herschrijft geschiedenis

Thomas Jefferson, opsteller van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring, was de vader van kinderen van één van zijn slavinnen. Alweer een wetenschapsgebied dat door genetisch onderzoek wordt overrompeld.

De sfeer was gespannen, afgelopen zomer op het landgoed Monticello bij het universiteitsstadje Charlottesville. Honderden nakomelingen van Thomas Jefferson, de legendarische auteur van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring en ‘s lands derde president, hadden zich bij zijn oude huis verzameld voor een familiereünie.

Ruim zevenhonderd leden telt de Monticello Association, het selecte genootschap van Jeffersons verre achterkleinkinderen. De jaarlijkse lunch op de prachtige heuveltop is niet hun enige privilege: het lidmaatschap geeft recht op een graf op Monticello’s kleine kerkhof, vlak naast de laatste rustplaats van hun illustere voorvader.

Oorzaak van de onrust die dag was de aanwezigheid van 35 ongebruikelijke gasten: nakomelingen van Sally Hemings, een van Jeffersons tweehonderd slaven. Ook zij beschouwden zich als nazaten van de president, ook al hebben ze geen schriftelijke bewijzen voor deze buitenechtelijke afkomst.

De lunchbijeenkomst verliep tumultueus. Oudere leden van het genootschap, die de verhalen over Jeffersons escapades zien als lasterlijke geruchten, kondigden aan van hun grafrechten af te zien mocht de familie worden uitgebreid. Toch is dat vrijwel zeker wat binnenkort staat te gebeuren, wanneer een door de familie benoemde commissie van historici het beschikbare bewijs zal hebben beoordeeld. Vorige maand al kwam de Thomas Jefferson Memorial Foundation, de onafhankelijke stichting die het huis van de oude president beheert, met haar eigen conclusie: genetisch onderzoek, geïnterpreteerd in het licht van reeds bekende historische toevalligheden, geeft voldoende bewijs dat Thomas Jefferson, de onberispelijke gentleman, één en wellicht meer kinderen bij zijn slavin Sally Hemings verwekte.

Zoals DNA op de jurk van Miss Lewinsky de geschiedenis van William Jefferson Clinton herschreef, zo velt DNA-bewijs nu ook een oordeel over de bijna heilig verklaarde grondlegger van de Verenigde Staten.

Het wordt druk op de kleine begraafplaats van Monticello.

‘Wij beschouwen deze waarheden als heilig en niet te ontkennen: dat alle mensen gelijk en onafhankelijk geschapen zijn,’ zo begon Jefferson ooit zijn onafhankelijkheidsverklaring, de geloofsbelijdenis van de Amerikaanse natie. Het is maar één van de vele wapenfeiten die Jefferson onder zijn landgenoten zeer populair hebben gemaakt.

Toch kende het leven van deze intellectueel en liefhebber van Europese cultuur en wetenschap ook donkere kanten: tweehonderd slaven hielden zijn plantage draaiend — ze betaalden zijn boekencollectie, en gaven hem de tijd om zijn nobele gedachten te noteren. Alle mensen mochten dan gelijk geschapen zijn, sommigen waren daarvan toch uitgezonderd. Een nadeel van afschaffing van de slavernij, zei Jefferson ooit, zou zijn dat het blanke en het zwarte ras zich met elkaar zouden vermengen.

Maar het was een verslaggever van The Richmond Record die, een jaar nadat Jefferson in 1801 als president was aangetreden, nog een geheel andere bom legde onder het beeld van de edelmoedige geleerde: hij onthulde voor het eerst dat Jefferson kinderen had bij Sally Hemings, een slavin op Monticello.

Sally Hemings was niet zomaar de eerste de beste: geboren uit een vrijage tussen Jeffersons schoonvader en diens slavin, was zij in feite een halfzusje van Martha, de vroeg gestorven vrouw van de president. Als jong meisje had ze jaren met Jefferson in Parijs doorgebracht, als persoonlijke hulp van de dochter van de toenmalige ambassadeur.

Sally’s oudste, Thomas geheten, leek naar verluidt sprekend op de president. Wellicht daarom verhuisde de jongen kort na het krantenbericht naar elders, ondanks het feit dat Jefferson het gerucht in alle toonaarden ontkende.

In de tweehonderd jaar die volgden, deden historici vele pogingen het verhaal te verifiëren. Maar zonder goede schriftelijke bronnen bleef het bewijs te mager. Vanuit zijn slaap- annex werkkamer had Jefferson weliswaar duizenden brieven geschreven, maar in geen daarvan kwam zijn relatie met Sally voor. Ook afbeeldingen van de slavin, of van haar kinderen, ontbraken. Alleen een kleinzoon van de president beschreef later hoe hij zich haar van de plantage herinnerde: ‘licht gekleurd en beslist knap’.

Omdat slaven zelden leerden schrijven, droeg ook die kant van de geschiedenis weinig bij. Eén slaaf zou Sally later beschrijven, als ‘vrijwel wit, (..) zeer elegant, met lang stijl haar over de rug.’ Maar voor de rest moesten Sally’s nazaten het doen met mondelinge bronnen: in het nageslacht ging het verhaal van mond tot mond.

In de klassieke geschiedschrijving, die drijft op schriftelijke bronnen, was het een ongelijke strijd. De meeste historici verwierpen de beschuldigingen. Ze erkenden dat Sally en haar kinderen op Monticello voorrechten genoten — haar kinderen kregen vioolles, en kwamen op volwassen leeftijd allemaal vrij. Maar een geheime affaire van 38 jaar? De meesten achtten Jefferson daarvoor te moreel verheven, of gewoonweg niet in staat om zo lang zo velen te bedriegen.

Hoe Sally dan aan haar kinderen kwam? De neefjes Carr stonden onder verdenking — twee zonen van de zuster van de president, die ook op Monticello had gewoond.

Het keerpunt kwam nu ruim een jaar geleden. Eugene Foster, een gepensioneerde patholoog uit de omgeving van Charlottesville, verzamelde bloedmonsters van nakomelingen langs de mannelijke lijn, en liet hun Y-chromosomen karakteriseren. Het Y-chromosoom is als een antieke zegelring: het wordt van generatie op generatie doorgegeven, maar alleen van vader op zoon.

Bijna tweehonderd jaar na dato gaf de stamboom alsnog zijn geheimen prijs: de broertjes Carr waren onschuldig, want geen van de nakomelingen beschikte over een Y-chromosoom van de familie Carr. Thomas, Sally’s oudste, had bovendien géén Jefferson-bloed in de aderen stromen.

Van de overige kinderen had alleen de een-na-jongste, Eston, nazaten langs mannelijke lijn. Maar bij hen was het dan ook raak: hun Y-chromosoom was identiek aan dat van mannen uit de familie Jefferson.

Voor Sally’s nazaten was deze uitslag geen verrassing. Zij hadden nooit getwijfeld aan wat hen door hun ouders was verteld. Maar Jeffersons andere kroost, verenigd in de Monticello Association, is sindsdien hevig verscheurd. Nog altijd eist een deel van hen meer, en wel schriftelijke, bewijzen. Dat een Jefferson Eston verwekte, bewijst immers nog niet dat de president, toen 65 jaar, zelf schuldig was? Wat te denken van broer Randolph, en diens zoon Isham, die dertig kilometer verder woonden en regelmatig kwamen logeren?

Met de uitspraak van de Thomas Jefferson Memorial Foundation hebben onafhankelijke historici echter hun vonnis eindelijk geveld. Het DNA-bewijs alleen is niet genoeg, erkennen zij, maar wel in samenhang met eerder verzamelde gegevens, waaruit bleek dat de reislustige Jefferson altijd thuis was op het moment dat iemand bij Sally een kind verwekte.

Folders en boeken die op Monticello worden verspreid, zullen nu worden aangepast. Of dat ook geldt voor het beeld van Jefferson als nationale held, is nog de vraag. Niemand, zei voorzitter Dianne Swann-Wright van de speciale onderzoekscommissie, kan zeggen wat het karakter van de geheime relatie was: een romantische, verboden liefde, of één die berustte op Jeffersons absolute macht. Zeker is slechts dat Hemings een slavin was, en dus niet vrij om te gaan.

Maar de belangrijkste les is voor historici, meent de juriste Anne Gordon-Reed, wier boek de kwestie in 1997 deed herleven. Die les luidt dat de orale geschiedenis van zwarte Amerikanen bijna tweehonderd jaar ten onrechte werd genegeerd. ‘Dat gebeurt nog steeds,’ zei Gordon-Reed in de New York Times, ‘en misschien dat we voortaan wat meer aandacht zullen besteden aan wat mensen ons te vertellen hebben.’

Of historici zich en masse zullen verlaten op mondelinge bronnen, lijkt twijfelachtig. Maar voortaan zullen ze zeker luisteren naar de genetica.

Related Posts