Zaterdag 15 november, 07.00 uur.
Ik arriveer volgens afspraak bij het hok van de Groninger Biologen Duikvereniging ‘Calamari’. De avond tevoren heb ik, tussen film en stappen door, definitief besloten ’mee te gaan’: Mee met een aantal biologen dat in Arnhem actie gaat voeren tegen de vervuiling van de Rijn. Men moet het ijzer smeden als het heet is, hebben ze gedacht, en na de giframp van afgelopen week lijkt het ijzer heet genoeg.
Nadat de laatste van de acht passagiers is opgehaald vertrekt het busje. Acht is wat weinig voor een actie, maar als het goed is zullen zich in Arnhem nog wat mensen bij ons voegen, en, belangrijker: De Pers is gewaarschuwd.
Het is nog donker, en bezorgd vragen we ons af of de Arnhemse bevolking tegen tienen al op zal zijn. Het moet zo vroeg, vertelt Addy, want om 1 uur komt Sinterklaas, en dan heeft de bevolking wel wat anders aan het hoofd. Ik val in slaap, en droom over een demonstratie van acht mensen in een uitgestorven stad – zonder De Pers.
08.00 uur.
De vervuilingsproblematiek wordt nog eens besproken. Het gaat niet om de ramp, maar om de vervuiling zoals die voortdurend plaatsvindt, meent Hans.
Jaap citeert een bedrijfsvoorlichter, die gezegd zou hebben dat “veiligheid nooit ten koste van de winst mag gaan’. Verontwaardiging alom. Een ander vertelt dat andere bedrijven tijdens de ramp snel hun eigen gif hebben geloosd. Deze houding kan echter wel op enig begrip rekenen. Sarah geeft toe ook wel eens een moeizaam opgehouden scheet te laten gaan – op het moment dat een ander er met veel lawaai één produceert, om die laatste vervolgens met de gebakken peren te laten zitten.
09.00 uur.
De eerste haperingen in de organisatie worden duidelijk. In Arnhem is afgesproken bij de kruising van de Rijnkade met de Oeverstraat. Daar is ook De Pers heengestuurd. (Behalve met de UK is er contact geweest met regionale kranten, De Volkskrant en het NOS-Jeugdjournaal, en er heerst optimisme wat betreft hun komst.) Maar uit een meegebrachte kaart blijken de twee wegen parallel te lopen.
Addy “baalt er behoorlijk van”. Hij is de stuwende kracht achter de pas opgerichte Stichting Otterstation Nederland, die ook strijdt tegen de vervuiling van het zoete water, en heeft veel werk in de actie gestoken. Hij is bijvoorbeeld achter een megafoon aangeweest, maar die van de PSP, die besproken was, bleek in Amsterdam te liggen, die van de FNV was uitgeleend, en bij het laatste adres waren twee megafoons net gestolen.
09.30 uur.
Na enig zoeken in Arnhem vinden we een plek die nog het meest aan de beschrijvingen voldoet. En inderdaad staan twee andere actievoerders ons op te wachten. Verder heerst er een bijna zondagse rust op de kade van de Rijn, en mijn visioen van een eenzame demonstratie doet opnieuw van zich spreken.
Uit de bus komen vier spandoeken tevoorschijn, evenals twee kartonnen reigers, een fraai gefabriceerde papieren otter, een geïmproviseerde draagbaar en een duizendtal pamfletten. Alles tesamen moet duidelijk maken dat door het gif hele voedselketens worden aangetast, en niet alleen de watervlooien uit het NOS-journaal.
De Pers arriveert. Twee plaatselijke fotograaf /verslaggevers laten zich informeren over het hoe en waarom, en wachten op de dingen die komen gaan.
10.00 uur.
De actie begint. Addy en Jan gaan in duikpak te water, en anderen reiken hen voorzichtig de papieren otter aan.
Op aandrang van de fotografen posteert de rest zich met de spandoeken achter dit tafereel. Addy roept vanuit het water, ietwat buiten adem, dat zij ‘zojuist een dode otter uit de Rijn hebben gevist’. De omstanders, allen tevens medestanders, zijn zeer geïnteresseerd.
Als de twee zich weer uit het water hebben gehesen stelt de stoet zich op. Bereidwillig wordt voor de fotografen geposeerd.
Vooral de draagbaar met de ‘opgeviste dode otter’ blijkt zeer fotogeniek. Vervolgens trekken we onder begeleiding van een heuse motoragent (“Wat was-ie aardig hè?) de Arnhemse binnenstad in.
10.30 uur.
Het wordt een zeer stille tocht. De vier in duikpak gestoken dragers proberen plechtige gezichten te trekken. In totaal zijn er nu 21 mensen, van wie 11 in duikpak. De route loopt onder andere via winkelstraten, waar althans mijn bangste dromen worden gelogenstraft: het aanwezige winkelende publiek neemt bereidwillig de pamfletten in ontvangst, nieuwsgierig naar de diepere zin achter de voorbijtrekkende dwazigheid. “Daarvoor moet Je in Zwitserland zijn’’, begrijpt er één. “Dat hebben al zoveel geprobeerd, dat lukt je toch niet”, hoofdschudt een grijze dame.
Laverend om een draaiorgel bereiken we het stadhuis. Hier wordt, als sluitstuk van de actie, een inderhaast van karton opgetrokken put ‘gedempt’ met de meegedragen dode otter. Weer spreekt Addy enkele rake woorden met betrekking tot het doel van de actie. Maar met de winkelpromenades hebben we helaas ook het geïnteresseerde publiek achter ons gelaten. Net als het begin vindt het slot van de actie in besloten kring plaats. Desondanks kijkt iedereen wat gegeneerd opzij als, op aangeven van Addy, enkele malen luid de tekst van een spandoek wordt voorgelezen: “Geen Gebasel, Maar Daden!’’.
Tenslotte krijgt De Pers de kans om vragen te stellen. Verbaasd kijkt De Pers elkaar aan, want weet immers alles al. De ene Pers redt de situatie door een telefoonummer te vragen “voor eventuele verdere informatie’.
16.00 uur.
Weer op weg naar Groningen dringt de vraag zich op: hoeveel zin heeft het met tien Groningse studenten heen en weer naar Arnhem te rijden, om daar in alle stilte een papieren otter op te vissen, tien minuten rond te dragen en vervolgens in een doos te gooien. “De mensen hebben er in ieder geval over nagedacht”, oppert Hans. “Misschien is er wat gif aan ons duikpak blijven hangen’, probeert Jan te relativeren.
Niet iedereen is er even gerust op. Wat zal De Pers doen? Jaap heeft z’n ouders in Arnhem gevraagd alle kranten te bewaren. Jammer dat het Jeugdjournaal geen tijd had. Waren we nog op tijd voor het NRC? En hoe gaat het stuk in de UK er uitzien? 20.00 uur. Het NOS-journaal maakt melding van een demonstratie van schoolkinderen in Basel, en een andere van studenten, ook in Basel. Ook BRANDPUNT gaat even later uitgebreid in op de gifproblematiek van de Rijn.
Maar over de Arnhemse actie geen woord.